Share – GIẢI PHẪU NHỮNG CUỘC CÃI VÃ TRONG HÔN NHÂN — Tâm Lý Học Tích Cực

🏵️ Một buổi sáng cuối tuần đẹp trời, gia đình Tom chuẩn bị ra khỏi nhà đi mua sắm cùng nhau. Pamela và con gái dự định sẽ đi mua giày, còn Tom sẽ tới một hiệu sách. Họ hẹn nhau 1h sau đó tại rạp chiếu phim để cùng nhau xem một bộ phim cuối […]

via GIẢI PHẪU NHỮNG CUỘC CÃI VÃ TRONG HÔN NHÂN — Tâm Lý Học Tích Cực

🏵️ Một buổi sáng cuối tuần đẹp trời, gia đình Tom chuẩn bị ra khỏi nhà đi mua sắm cùng nhau. Pamela và con gái dự định sẽ đi mua giày, còn Tom sẽ tới một hiệu sách. Họ hẹn nhau 1h sau đó tại rạp chiếu phim để cùng nhau xem một bộ phim cuối tuần. Pamela đã tới đúng giờ, nhưng không thấy Tom đâu cả. “Bố đâu rồi nhỉ? Chỉ 10 phút nữa là chiếu rồi” – chị phàn nàn với con gái. – “Có bao giờ bố mày cần ai đâu”.
Mười phút sau, khi Tom đến, anh thích thú kể đã gặp một người bạn cũ và ngỏ lời xin lỗi vì đến muộn. Tuy nhiên, điều đó không thể khiến Pamela ngừng tuôn ra những lời chỉ trích: “Xin lỗi cái gì. Anh thì bao giờ mà chẳng phá hỏng mọi dự định. Sao lại có thể ích kỷ và vô tình đến thế.”

🏵️ NHỮNG RẠN NỨT TRONG GIA ĐÌNH
Nhà tâm lý học John Gottman đã tiến hành phân tích những chi tiết về “chất kết dính xúc cảm” – một chất liệu có vai trò gắn bó các cặp vợ chồng. Những cuộc trò chuyện giữa các cặp vợ chồng đã được ông quay phim và đưa vào “phân tích một cách kỹ lưỡng” trong nhiều giờ để khám phá ra dòng cảm xúc nằm bên trong những lời nói và thái độ đó. Theo Gottman, những lời lẽ phê phán gay gắt là dấu hiệu đầu tiên cho thấy một cặp vợ chồng đang gặp nguy hiểm.

Bất cứ cặp vợ chồng nào cũng không tránh khỏi những lời phàn nàn, ca thán về nhau. Tuy nhiên, khi lời phàn nàn đó trở thành những lời chỉ trích cá nhân thì việc đó lại hoàn toàn khác.
Trong tình huống nêu trên, lời lẽ của Pamela còn nặng nề hơn những lời trách móc, đó là sự lên án về tính cách, phê phán con người chứ không chỉ phê phán về hành vi của Tom. Khi nhận được sự phê phán theo kiểu đó, người bị chỉ trích sẽ cảm thấy xấu hổ, bị ghét bỏ, bị chê trách và có tội, và điều đó dễ gây ra phản ứng tự vệ hơn là để cải thiện tình hình.

Một yếu tố nữa cũng tạo nên sự rạn nứt trong quan hệ vợ chồng là sự khinh miệt. Khinh miệt thường đi đôi với giận dữ: thông thường nó không chỉ được diễn đạt bằng lời lẽ magf bằng cả giọng nói và biểu hiện trên mặt. Gottman nhận xét, khi người chồng biểu lộ thường xuyên sự khinh miệt đối với vợ mình, thì người vợ dễ bị nhiều vấn đề sức khỏe như: thường xuyên bị cảm cúm, nhiễm trùng đường tiết niệu, bệnh nấm hay rối loạn dạ dạy, ruột. Và khi mặt người vợ biểu lộ sự kinh tởm, một thái độ khinh miệt, ít nhất bốn lần trong cuộc trò chuyện dài 15 phút, thì đó là dấu hiệu báo trước khả năng cặp vợ chồng này sẽ ly hôn sau 4 năm.

Tất cả những yếu tố trên, sự chỉ trích hay khinh miệt không phải giống như tỉ lệ cholesterol trong máu: khi càng kéo dài thì nguy cơ càng lớn. Nếu phải thường xuyên phải đối đầu với sự tấn công hay sự khinh miệt từ phía vợ/ chồng, người đó cảm thấy mình luôn là đối tượng bị phán xét, và tất nhiên cách tự vệ đương nhiên được thể hiện bằng sự tấn công trở lại hoặc sự im lặng.
Cả 2 cách thể hiện này đều mang tính phá hoại mạnh và nó làm mất đi khả năng giải quyết mối bất hòa.

🏵️ GIẢI MÃ CÁC THÔNG ĐIỆP ĐẰNG SAU LỜI NÓI

Một buổi tối trong gia đình nhà Martin, bọn trẻ con âm ĩ và quấy nhiễu bố. Martin quay sang Melanie, vợ anh ta, gắt gỏng:
– Cô không thấy là phải dỗ cho mấy đứa con im đi à?
Thật ra, anh ta nghĩ “cô ta đang quá chiều chúng nó”.
Phản ứng với thái độ bực tức của chồng, Melanie nổi nóng, mặt nhăn nhó, lông mày nhíu lại, chị ta bắt bẻ:
– Chúng nó đang nô đùa. Chúng sắp đi ngủ rồi.
Lúc này, Melanie nghĩ: “Lúc nào cũng thế, anh ta bao giờ cũng than thở như vậy”
Martin nổi điên lên, giọng khó chịu:
– Cứ phải để tôi cho chúng nó đi ngủ ngay bây giờ!
Anh ta nghĩ: “Cô ta không bao giờ hợp tác với mình, cứ phải một mình làm chuyện này mãi!”
Melanin bỗng sợ hãi vì sự giận dữ của Martin, cô ta nói giọng dịu hơn:
– Để em cho chúng nó đi ngủ
Thực ra, cô ta đang nghĩ: “Anh ta không tự kiềm chế được nữa và có thể đánh chúng nó”

Trên thực tế, cảm xúc thực sự của Martin và Melanie đã bị chi phối bởi những ý nghĩ mà họ không nói ra. Những ý nghĩ này được xây dựng và củng cố từ những nguyên Nhân sâu sắc hơn được Aaron Beck – cha đẻ môn trị liệu nhận thức – ứng xử – gọi là “những ý nghĩ tự động”. Những ý nghĩ này được xây dựng bởi những nhận thức về bản thân mình và người khác, nó phản ánh thái độ cảm xúc sâu sắc nhất của chúng ta.
Trong tình huống này, Martin thì cảm thấy thái độ của mọi người với anh là không đúng và sự bực tức của mình là chính đáng. Trong khi đó Melanie lại có cảm giác mình là nạn nhân vô tội. Vậy ai là người gây ra những cảm giác đó? Hãy luôn nhớ bạn không chịu trách nhiệm cho cảm xúc của người khác, và người khác cũng không chịu trách nhiệm về cảm xúc của bạn.

Đối với những cặp vợ chồng có thái độ lạc quan, người ta không coi người vợ (hay chồng, hay cả hai) là tồi tệ và không thể cứu chữa được, sự bất hòa chỉ là chặng đường khó khăn đi tới và hoàn cảnh có thể thay đổi trong tương lai. Trái lại với những cặp vợ chồng có thái độ bị quan, họ thường tỏ ra hay phê phán và có thái độ khinh miệt đói với bên kia, điều đó lại làm tăng thêm khả năng giữ thế tự vệ và tránh né sau bức tường im lặng của người đó.

🏵️ DIỄN BIẾN TIẾP THEO CỦA CẢM XÚC SAU NHỮNG CUỘC CÃI VÃ

Thật dễ dàng để nhận thấy tại sao mối quan hệ gần gũi như vợ – chồng thường xảy ra mâu thuẫn hơn là các mối quan hệ khác ngoài xã hội. Khi trở về bên cạnh những người quen thuộc, con người thường thả lỏng cảm xúc và những cuộc chính biến dễ dàng nổi dậy. Nếu những cuộc chính biến ngày càng nhiều hơn, việc chữa khỏi những vết thương tình cảm hay làm dịu bớt cơn giận dữ thường sẽ khó khăn hơn rất nhiều. Gottman dùng thuật ngữ “chìm ngập” (flooding) để miêu tả sự liên tục bị nhấn chìm trong cảm giác bị “sức ép” của người kia. Khi người vợ (hoặc người chồng) “bị chìm ngập” trong những suy nghĩ tệ hại về bên kia và nhìn tất cả những gì người đó làm bằng con mắt tiêu cực. Một chuyện vặt vãnh cũng có thể đưa tới những trận cãi nhau. Dần dần, mọi ý định dù là nhỏ nhất để giải quyết bất hòa cũng tan biến. Và sau cùng là cuộc sống cách biệt nhau, cảm thấy cô đơn trong hôn nhân.

🏵️ ĐI TÌM NGUYÊN NHÂN SÂU XA CỦA MỐI BẤT HÒA

Nguyên nhân sâu xa đưa tới sự tan vỡ của các cặp vợ chồng chính là sự khác nhau về cảm xúc của 2 giới tính.
Kết luận từ kết quả quan sát 150 cặp vợ chồng cho thấy đàn ông luôn cảm thấy khó chịu, thậm chí không thể chịu đựng được những cuộc cãi vã với vợ mình, trong khi đó đàn bà thì cho đó không mấy quan trọng.

Bên cạnh đó, ngưỡng nhạy cảm của đàn ông với thái độ tiêu cực thường thấp hơn phụ nữ. Chính vì vậy, mặc dù sự quan sát bên ngoài có thể thấy khác, nhưng đàn ông chính là người chịu tác động do lời phê phán cảu đối phương nhiều hơn. Trong những tình huống đó, người chồng tiết ra lượng adrenaline vào máu và họ cần nhiều thời gian hơn để trở về mức bình thường.

Chiến lược né tránh sự khó chịu này của đàn ông là sự im lặng. Nghiên cứu của Levenson cho thấy khi im lặng, nhịp tim của họ giảm bớt và đem lại cảm giác nhẹ nhõm. Nhưng thật trớ trêu là khi những người chồng khép mình lại thì nhịp tim của người vợ lại tăng vọt lên. Điều này dễ hiểu rằng tại sao sau một thời gian im lặng, sự căng thẳng của người chồng dễ bị bùng nổ thành những cơn nổi giận lôi đình do những lời nói liên tục (mà ta hay gọi là nói nhiều) của vợ làm tăng liên tục lượng hooc- môn gây căng thẳng cho chồng. Kết quả của bản nhạc lệch tông này là một cuộc cãi vã mà đôi bên cùng mất hết sự kiểm soát.

🏵️LỜI KHUYÊN CHO CÁC CẶP VỢ CHỒNG

Nói chung, cả hai vợ và chồng phải biết tự điều tiết cảm xúc khác nhau của mình.

Với người chồng, không nên lảng tránh xung đột và phải thấy rằng khi vợ đưa ra những lời phàn nàn tức là khi cô ấy cần được quan tâm về mặt cảm xúc. Bản thân người phụ nữ lúc đó chỉ muốn chồng mình chú ý tới sự than phiền của mình và thông cảm với những cảm xúc của mình về vấn đề trước mắt. Việc đồng cảm với cảm xúc của người khác hoàn toàn khác với việc đồng ý với các phương án đưa ra. Ví dụ khi người vợ than phiền về căn nhà chật chội và không có chỗ riêng tư không có nghĩa là cô ấy cần phải đổi nhà ngay hôm nay, đừng quá nhạy cảm để cho rằng cô ấy chê bai khả năng kiếm tiền của mình hay cô ấy đang đòi hỏi mình phải cố gắng nhiều hơn. Đôi khi người vợ sẽ dịu lại vì cảm thấy ý kiến của mình được lắng nghe và tình cảm của mình được cảm thông.

Đối với người vợ, hãy tỉnh táo trong những lời than phiền. Khi phải nói điều gì đó, người vợ hãy nói lên những gì mình phật ý và nói về hành động của chồng (chứ không phải nhân cách của anh ta). Ví dụ “Khi anh quê đem quần áo của em đi giặt, em có cảm tưởng rằng anh không nghĩ tới em”. Đó là trí tuệ cảm xúc lên tiếng, một cách tự tin, không gây gổ cũng không thụ động.

🏵️Tôi biết nhiều gia đình hiện nay đang rơi vào trạng thái im lặng triền miên, hai bên cùng cố gắng giữ thế thủ và trọn cách im lặng làm vũ khí của mình. Tuy nhiên, không ai có thể ép được việc cảm xúc xuất hiện, những tiếng nói bên trong và những cảm giác phòng thủ tích tụ dần và không sớm thì muốn cơn chính biến của cảm xúc dễ dàng xảy ra ở một nơi nào đó (với con cái, đồng nghiệp hay một nơi nào đó). Nếu vì một lý do nào đó, cả 2 bên chưa thể tìm được cách để ngồi nói chuyện với nhau thì bản thân mỗi người hãy tìm cách tự chăm sóc bản thân mình bằng các cách sau:

– Làm dịu những độc thoại nội tâm: sự phê phán người khác và chính mình chỉ là mầm mống của sự phẫn nộ. Aaron Beck khuyên mọi người: “bằng cách nắm bắt những ý nghĩ ấy mà xem xét lại chúng, thay vì cảm thấy mình bị chúng làm tổn thương – người ta bắt đầu thoát khỏi chúng”.

– Học cách lắng nghe và bày tỏ mà không giữ thế thủ: Học cách lắng nghe những thông điệp chính từ phía bên kia là một cách tự bảo vệ chính mình. Khi biết cách lắng nghe ta đã vượt qua khỏi bức tường của sự khó chịu về giọng nói, sự lăng nhục hay khinh miệt mà chính ta tự cảm thấy – hãy nhớ không ai phải chịu trách nhiệm về những cảm nhận của ta. Khi cảm thấy khó có thể chấp nhận được một điều gì đó, hãy bày tỏ bằng cấu trúc câu : Hành động …. của anh/em khiến em/anh cảm thấy….

– Luyện tập – luyện tập – và luyện tập: Bộ não cảm xúc thường phát ra những phản ứng theo thói cũ đã học được trong những lúc giận dữ và đau khổ trong quá khứ. Vì ký ức và phản ứng của mỗi người có tính đặc thù với mỗi cảm xúc, nên trong lúc đó, việc nhớ lại và áp dụng những phản ứng gắn với thời kỳ yên ổn thường là khó để thực hiện. Nếu một phản ứng xúc cảm có hiệu quả hơn lại chưa quen thuộc, thì việc áp dụng nó sẽ hết sức khó khăn khi người ta rơi vào trạng thái bất ổn. Chính vì vậy, việc luyện tập để cho nó trở thành tự giác thì cơ hội để tìm lại nó trong những lúc khủng hoảng cảm xúc sẽ tăng lên rất nhiều.

***
Người tổng hợp: Thu Huong Dao
Bản quyền: Cánh Diều Project
Nguồn tham khảo: Sách “Trí Tuệ Xúc Cảm” – Tác giả Daniel Goleman (NXB Lao Động Xã Hội, tháng 12/2011)

One thought on “Share – GIẢI PHẪU NHỮNG CUỘC CÃI VÃ TRONG HÔN NHÂN — Tâm Lý Học Tích Cực

  1. you are in point of fact a excellent webmaster. The site loading
    speed is amazing. It kind of feels that you are doing any unique trick.
    Moreover, The contents are masterpiece. you have performed a great process on this subject!

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s