Năm heo vàng đừng vội vàng như con thỏ…

2019-02-08 17.44.31

Nhâm nhi ly café đá đặc dẻo quánh, nhìn dòng người dần dần tấp nập lấy lại nhịp sống sau một kỳ nghỉ thật dài, mùng 4 năm con heo này là ngày đẹp nên các cửa hàng đua nhau mở hàng; ở cái xứ mà người gốc Hoa chiếm phần đông này thì màu sắc chủ đạo là màu đỏ, nên ngày này màu đỏ lại thêm phần rực rỡ. Tiếng chiêng trống của các đội múa lân rộn ràng từ ngoài đầu ngõ tới nơi cuối phố mừng gia chủ mở hàng một năm thêm thịnh vượng, an lạc

Ấy vậy mà cái không gian rộn rã cùng những đổi thay hàng ngày ở cái xứ này lại khiến người viết như chùng xuống… Một ly café chất lượng dành cho người khách quen nơi chỗ ngồi quen thuộc ưa thích mỗi lần về quê vợ đem lại những suy tư và mong mỏi trong dịp đầu năm mới.

Biểu trưng năm nay là con heo vàng – may mắn và tài lộc cho gia chủ. Con heo vốn là con vật hiền lành, là biểu tượng cuối cùng của một vòng can chi 12 con giáp (Hợi) và cũng đứng cuối cùng trong lục súc theo văn hóa phương Đông. Con heo hay con lợn (miền Bắc) là loài vật đã gắn bó lâu đời với con người và xung quanh đó là nhiều câu chuyện trong văn hóa đại chúng về con lợn. Trong văn hóa, con lợn cũng được gọi với nhiều tên như con heo, chú ỉn, trư, hợi.

Theo khoa học, heo nói chung là một chi động vật móng guốc có nguồn gốc ở đại lục Á-Âu được gộp nhóm tổng thể với danh pháp khoa học là Sus, thuộc họ Lợn (Suidae). Lợn rừng đã được thuần hóa và được nuôi như là một dạng gia súc để lấy thịt cũng như da. Các sợi lông cứng của chúng còn được sử dụng để làm một số loại bàn chải, da có thể dùng để sản xuất bóng bầu dục. Ngoài ra, phân của lợn nhà cũng được dùng làm phân chuồng để cải tạo đất;

Theo hội nhậu, heo nhà là một gia súc được thuần hóa, được chăn nuôi để cung cấp thịt, hầu hết heo nhà có lớp lông mỏng trên bề mặt da. Chăn nuôi lợn (heo) là một ngành hết sức quan trọng, nó cung cấp một số lượng rất lớn thịt cho bữa ăn của hàng tỷ người trên trái đất và là một loại thực phẩm thiết yếu. Heo nuôi chủ yếu dùng để lấy thịt; các sản phẩm khác từ thịt heo như xúc xích, lạp xưởng, jambon; đầu heo có thể được dùng làm dưa da đầu lợn; rồi gan, huyết và các nội tạng khác cũng được dùng làm thực phẩm (lòng heo);

Theo văn hóa, heo là con vật có sự gần gũi với đời sống con người là con vật mà hình ảnh của nó đã đi vào thơ ca, ca dao, hội họa dân gian, và là một biểu tượng văn hóa. Trong 12 con giáp, heo nằm trong số ba con vật cuối cùng (gà, chó, và lợn) có mối liên hệ gần với đời sống hàng ngày của con người hơn các con vật khác như rồng, cọp, khỉ. Trong văn hóa dân gian Việt Nam, con heo được thể hiện qua các bức tranh dân gian Đông Hồ, hình ảnh con heo hiện hữu trên tấm lịch tường gia đình thể hiện sự sung mãn, phồn thực, vui vẻ hạnh phúc.

Con heo trong quan niệm văn hóa cổ truyền thuộc dòng Âm ôn hòa nhã nhặn, sinh nở đầy đàn nên yếu tố phồn thực được đề cao trong loại tranh dân gian, chúc tụng năm mới gặp nhiều may mắn, con cháu đông vui, phúc lộc. Bức tranh heo đàn là biểu tượng của sự sung túc, no đủ, phồn thực. Trên mình heo có vòng khoáy Âm – Dương ngụ ý phát triển, sinh sôi nảy nở, bức tranh còn thể hiện con heo mẹ trắng xóa mắt lim dim lờ đờ, mõm tũm tĩm, năm con heo con, con xanh, con đỏ, con trắng, con tím lúc nhúc cả bầy dưới chân. Hình ảnh heo Cấn sắc nét nhất là trên tranh Heo ăn lá ráy, Nghệ nhân Đông Hồ đã quan sát kỹ con heo phàm ăn, đang sục mõm vào máng, cành lá ráy như động đậy, ước lệ.

Ở vùng đất thuộc hạ nguồn sông Hậu, người Khmer vẫn cho rằng heo năm móng và heo ba giò là những cốt tinh lang thang của người đầu thai, nếu trong nhà có một con heo như thế thì cũng đồng nghĩa với việc nhà ấy gặp những chuyện tai ương khủng khiếp, lục đục chuyện gia đình và người ta tìm mọi cách để tống khứ. Tại Chùa Dơi còn có tên gọi khác là chùa Mã Tộc ở tỉnh Sóc Trăng là nơi chốn những con heo đặc biệt này cư ngụ, cả phần xác lẫn phần hồn;

Theo tâm linh, trong ba con vật cuối cùng của 12 địa chi (gà, chó và heo), heo là con vật có thể nói đã từng song hành với con người trong suốt quãng đường dài tiến hóa. Tuy nhiên, người ta thường khinh con heo và hay nói theo quán tính ngu như heo hay ngu như con heo. Heo là một trong những con vật có một mối liên hệ lâu đời nhất với con người, không chỉ người Á châu mà còn cả châu Âu và các nền văn minh khác.

Con heo trong tự nhiên tuy là giống ăn tạp ăn nhiều hay bị gắn với chậm chạp ngu đần nhưng hiền lành, nên ông trời ban cho cặp nanh để phòng thân – tương truyền là cũng quý lắm chỉ sau vuốt hổ và gấu biểu trưng cho dũng cảm may mắn mà lại lành cho người đeo khác với đeo vuốt cọp phải chọn tuổi.

Chẳng cứ gì năm con heo vàng, người người, nhà nhà đều mong năm tới luôn may mắn hoan hỉ, phúc lộc hạnh phúc đầy nhà… và sau một năm chạy đôn chạy đáo, mọi người lại cũng chạy đây chạy đó chuẩn bị sắm sửa để “ăn” một cái Tết thật hoành tráng, năm này hơn hẳn năm trước… rồi chúng ta tới thăm nhà nhau chúc tụng đầu năm để rồi qua mỗi nhà lại ních thêm một phần… Tết ra, vòng bụng ai cũng dường như nhích thêm vài phân…

Câu chuyện vui đầu năm dường như không thể thiếu được những câu chuyện cà kê so sánh những thăng trầm trong cuộc sống của mình, của những người xung quanh như động lực cho sự phấn đấu của mỗi một cá nhân trong năm tiếp theo… Và cũng không thiếu đâu đó những câu chuyện so bì với nhau, những câu chuyện thêm thắt cho đậm chất kịch tính của người kể chuyện… bên chén rượu nồng với cỗ bàn ê hề, câu chuyện như thêm lửa… để rồi ra Tết có nhiều trường hợp rạn vỡ thật đáng tiếc giữa những người bạn thân…

Những năm gần đây, nhịp sống cũng thay đổi ít nhiều, người ta dường như không dành nhiều thời gian cho Tết nữa; nhưng cuộc sống có lẽ lại còn bị đẩy nhanh hơn nữa, thay vì ngồi tụ tập, thì giờ với công nghệ và mạng xã hội, người ta giao tiếp còn nhanh hơn…

Có cái duy nhất có lẽ không thay đổi được chính là sự chuẩn bị của Tết, người ta đổ ra đường để mua sắm; hay với giới trẻ, các dịch vụ giao hàng – “shipping” được tận dụng tối đa, năm nay người ta chợt thấy đột biến số lượng các “shipper” – người giao hàng với áo đỏ của Go-Viet, áo xanh của Grab, của Ninja Van,… vẫn cảnh đường tắc, mọi người cùng nhích từng bước – như thế này thì hơi ngoa, phải nói đúng là nhích từng cm, mà nhích được đã cảm thấy dư vị thoả mãn trong những ngày giáp Tết; rồi thì họ tranh nhau, dành nhau từng món đồ – ở đôi nơi nó gợi lại cho ta cái cảm nhận của thời bao cấp vào thập niên 80 – 90 của thế kỷ trước.

Giới có tiền thì êm ả hơn, họ đặt hàng giao tới tận nhà với những món đồ xa xỉ hơn hẳn những năm trước, xu hướng “chê” đồ truyền thống ngày càng đậm nét hơn với mứt Nhật, dưa Hàn, lựu Ai Cập, gà Anh, mẫu đơn Thượng Hải… dù có vậy thì bận rộn trên đường vẫn chính là những “shipper”, chăm chỉ nhích từng cm để chuyển đồ tới khách hàng cho kịp giờ… Cùng lúc đó, họ – giới có tiền còn mải mê xoay sở với bộn bề kinh doanh cuối năm, chốt sổ, ngoại giao… và không thiếu hình ảnh doanh nhân trước áo quần là lượt mà nay đầu bù tóc rối chạy đôn đáo lo tiền trả nợ, tiền lương cho người công nhân, người lao động về quê ăn Tết… Bản thân người viết cũng chứng kiến vài doanh nghiệp có tiếng trong thành phố chạy ngược xuôi bán tài sản, gán tài sản vay nợ lãi cao để kịp cho công nhân về dịp Tết… trả nợ lãi vay cho ngân hàng để kịp thời gian cho tổ chức tín dụng chốt sổ trước Tết; nếu không kịp, với kỳ nghỉ dài, ắt hẳn sẽ được nêu tên trên sổ “Nam Tào” – hậu quả là phải mất tới ba (03) năm sau mới được xóa tên nếu đảm bảo chất lượng tín dụng tốt, và khả năng huy động vay từ hệ thống ngân hàng trong ba năm đó sẽ dần trở nên xa vời cho tới khi được xóa tên… ấy vậy nên phải đôn phải đáo là vậy…

Như một cuộc chạy đua với đích đến là đêm giao thừa, người người tấp nập, nhà nhà chạy đua sao cho ai cũng được một cái Tết thật thảnh thơi; cuộc đua lên tới đỉnh cao kịch tính vào trưa ngày 30 – ngày cuối cùng của năm để rồi, người người nhà nhà chuyển sang một cuộc đua khác – từ cuộc đua ngoài đường chuyển về cuộc đua trong nhà – xoay vần trong bếp để hoàn tất mâm cỗ vào kịp thời khắc tất niên.

Có thảnh thơi được không?

Chắc chỉ có các em bé mới thảnh thơi hoan hỉ thật sự; người lớn thì nấu nướng, người già thanh niên trang hoàng quét dọn nhà cửa… đâu đó vang lên những âm thanh chúc tụng năm sớm từ những mâm cỗ hội họp gia đình bè bạn trước thời khắc giao thừa… Năm Heo vàng mà có lẽ sau Tết thì mặt “vàng” thật, mà là vàng ệch…

2019-02-08 17.04.01

Hối hả tất bật… kể cả trong dịp nghỉ lễ Tết Nguyên Đán cũng vậy, có chăng chỉ là khác nhau về hình thức… Phú quý sinh lễ nghĩa, dịp Tết không còn là dịp thảnh thơi để mọi người tới tụ tập nói chuyện với nhau hay gia đình sum họp nữa, mà không biết từ bao lâu rồi, Tết là dịp mọi người chưng ra phú quý khoe ra lễ nghĩa… có lẽ, cũng từ khi đó, người ta trở nên tất bật với Tết chăng???

Khổng Phu Tử có nhắn nhủ:

  • Tâm còn chưa thiện, phong thủy vô ích;
  • Bất hiếu cha mẹ, thờ cúng vô ích;
  • Anh em không hòa, bạn bè vô ích;
  • Làm việc bất chính, đọc sách vô ích;
  • Làm trái lòng người, thông minh vô ích;
  • Không giữ nguyên khí, thuốc bổ vô ích;
  • Thời vận không thông, mưu cầu vô ích.

Ở Việt Nam nghe đồn rằng từ thời thượng cổ, chỉ có lễ cơm mới là quan trọng nhất trong năm vì đó là dịp tạ ơn trời đất cho một mùa bội thu, tạ ơn cha mẹ dưỡng dục bằng hạt gạo mới dẻo đầy;

Ở Trung Quốc, không tháng nào không có một kỳ lễ cổ truyền, mà quan trọng nhất có lẽ là Tết Nguyên Tiêu (15/5 âm lịch). Dân gian đặt ra thì ít mà vua chúa vẽ ra rõ là nhiều… cũng là dịp để họ ngắm xem dân gian ấm no hạnh phúc ra sao chăng???

tất nhiên nước nào có phong tục tập quán nước đó, có điều nên chăng đừng biết thành một dịp thể hiện sự xa hoa xa xỉ của toàn xã hội, đừng biến thành cuộc chạy đua để rồi nếu có thắng – về đích thì cũng vẫn chỉ là con thỏ mà thôi…

Theo phép ẩn dụ quen thuộc, rùa thắng thỏ với hai phiên bản (version):

  • Vợ chồng nhà rùa nấp ở hai đầu đường đua, thỏ chạy tới tức thở mà không hiểu vì sao rùa luôn thắng…
  • Thỏ chủ quan lỡ ngủ quên trên đường đua, rùa tới đích – thắng…

Tất nhiên rùa luôn thắng vì đây là bài học cho sự kiên nhẫn, nỗ lực và thận trọng, không chủ quan trên bước đường đời… Thỏ thông minh láu cá nhanh nhảu với đôi chút kiêu ngạo nên luôn về bét… đó là người xưa muốn răn dạy các thế hệ sau.

Người viết thì có cái nhìn hơi khác một chút, cho dù ở phiên bản nào đi chăng nữa, rùa thắng cơ bản vì rùa biết sống cho mình, thảnh thơi trên nẻo đường của mình, cho dù thỏ có chế giễu thế nào đi chăng nữa, vẫn là những nỗ lực hàng ngày, rùa vẫn “bò như rùa”… rùa thanh thản, có lẽ vậy…

Đích là nơi mọi người mong muốn đạt tới, nhưng nhìn gần kỹ lại, đích của mọi người vô cùng khác nhau, sức chạy của mỗi người cũng không giống nhau; vậy tại sao phải so sánh với nhau, phải chạy đua với nhau… Cuộc sống cần được tận hưởng một cách đúng nghĩa, con người cần có những giây phút sống với chính mình để hiểu được ý nghĩa cuộc sống thay vì chạy theo những trào lưu của xã hội; thậm chí như ở Trung Quốc đại lục, năm nay người ta đã “lì xì” bằng “áp” qua điện thoại di động – ví điện tử, tài khoản trực tuyến, và Wechat… Có lẽ họ đã sớm quên mất ý nghĩa của tục lệ “lì xì” nhiều hơn rất nhiều việc “cho tiền” thuần túy, chữ “tiện” cùng với công nghệ đâu đó đã bị lạm dụng để rồi được dịp chà đạp lên một nét văn hóa xưa; Hongkong hàng năm chính phủ in duy nhất tờ 10 đô la HongKong để “lì xì” – tất nhiên là lưu thông được; phải biết rằng việc in tiền tại HongKong do ba ngân hàng chính phát hành theo quy định của ngân hàng và chính quyền quyết định, và tục lệ vẫn được lưu giữ và trân trọng qua những cái nho nhỏ này vậy…

Vốn là dịp sum họp gia đình, nên chăng dành nhiều thời gian hơn quây quần gia đình thay vì những tất bật bếp núc, những tục và lệ… tất nhiên cũng phải chuẩn bị, cũng phải nấu nướng nhưng có nhất thiết mất nhiều thời gian như một cuộc đấu tới vậy, heo vàng chắc cũng khó có thể vượt qua những mâm cao cỗ đầy, những sơn hào hải vị. Cuộc sống của một năm đã vốn đầy bận rộn, liệu chúng ta dành được bao giây phút cho người thân, người xung quanh???

là những thời khắc thiêng liêng chuyển giao giữa cái cũ và cái mới, chúng ta có đủ tĩnh tâm, đủ “thanh thản như rùa”, đủ “hiền lành như heo” để chiêm nghiệm lại những được mất cá nhân, hoạch định cho mình cái đích mới…

liệu còn đủ thời gian tĩnh tại đắm mình trước không gian tĩnh lặng bình an một cảnh chùa buổi đầu năm…

Thời gian trôi…

Xxx – npl

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s