Brief – Tuần 27 – 31/05/2019

Các sự kiện chính:

Thực phẩm luôn là nhu cầu lớn và là nền tảng xã hội…

Thương mại gạo thế giới gần cao kỷ lục, trong đó, Ấn Độ tiếp tục giữ vị trí nước xuất khẩu nhiều gạo nhất. Bên cạnh đó, tồn trữ gạo toàn cầu sẽ vẫn tăng, Trung Quốc chiếm 68% tổng tồn trữ toàn cầu. Tuy nhiên, mức tăng tồn trữ của cả thế giới nói chung và Trung Quốc nói riêng đều ở mức thấp nhất trong vòng một thập kỷ nay. Theo báo cáo công bố tháng 5/2019, Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) dự báo sản lượng cung gạo toàn cầu niên vụ 2019/20 sẽ giảm nhẹ do Trung Quốc và Ấn Độ; trái lại, tiêu thụ sẽ tiếp tục tăng, nhất là tại Châu Phi khu vực cận Sahara, nơi hấp dẫn bởi giá gạo rẻ, và dân số đang tăng.

Trong bối cảnh căng thẳng thương mại, theo nhóm chuyên gia nghiên cứu chính sách, tỷ giá CNY/USD khó có thể vượt qua “làn ranh đỏ” – là mốc trần chưa bị phá vỡ suốt 11 năm qua; nhưng nếu phá vỡ ngưỡng này thì hệ lụy đối với thị trường tài chính, tiền tệ Trung Quốc và thị trường tài chính thế giới nói chung sẽ trở nên khó có thể định lượng được với ảnh hưởng khó lường. Đặc biệt, kể từ sau khi Tổng thống Mỹ D. Trump đăng trên Twitter (5/5, giờ Mỹ) tuyên bố áp thuế tăng từ 10% lên 25% đối với gần 200 tỷ USD hàng nhập từ Trung Quốc từ ngày 10/5/2019 và các hành động trả đũa của Trung Quốc sau đó; hầu hết Chính phủ và ngân hàng trung ương (NHTW) các nước đều theo dõi động thái của các bên và biến động của thị trường tài chính toàn cầu; tuy chưa có NHTW nào đưa ra điều chỉnh về tỷ giá, lãi suất, dự trữ bắt buộc… để giữ đồng tiền ổn định và ngăn chặn dòng vốn tháo chạy.

Trong kỳ họp thứ 7, Quốc hội khoá XIV đang diễn ra, nhiều đại biểu Quốc hội lo lắng về sự dịch chuyển của dòng vốn Trung Quốc từ cuối năm 2018 đến nay, hiện đã lên đến hơn 7 tỷ USD, Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng cho biết các nhà đầu tư chủ yếu quan tâm đến mảng chế biến, chế tạo. “Tuy nhiên, chúng ta phải hết sức lưu ý về con số 7 tỷ USD“, Bộ trưởng nói, trong đó, 3,8 tỷ USD, tức hơn nửa tổng số vốn, đến từ thương vụ mua Sabeco. “Đây là doanh nghiệp Thái Lan mua Sabeco, bây giờ họ lại lập doanh nghiệp tại Hong Kong (Trung Quốc). Do đó, vốn từ Hong Kong – Trung Quốc tăng vọt là vì như vậy“…

Sức hấp dẫn của thị trường thương mại điện tử Việt Nam đã được phân tích và mổ xẻ nhiều từ lâu nhưng sân chơi này ngày càng trở nên khốc liệt. Ngành thương mại điện tử vẫn thường được ví von là “cuộc đua đốt tiền” của đại gia khi mà biên lợi nhuận vô cùng “mỏng” trong khi các chi phí công nghệ, quản lý và bán hàng đều rất lớn và ngày càng lớn hơn. Cái khốc liệt thương mại điện tử phần nào thể hiện – như góc nổi của tảng băng ở mức lỗ của Lazada, Shopee tăng phi mã lên 2.000 tỷ đồng/năm, tổng lỗ lũy kế gần chục nghìn tỷ, do đó mức lỗ 760 tỷ đồng năm 2018 của Tiki trở nên quá nhỏ bé khi mà cả Lazada và Shopee cùng đẩy mức lỗ lên “một tầm cao” mới. Tuy nhiên sau một thời gian tranh đấu quyết liệt, thị trường thương mại điện tử Việt Nam đã dần định hình được một số tay chơi lớn như Adayroi, Lazada, Tiki, Shopee hay Sendo cùng với sự chống lưng bởi những nhà đầu tư có tiềm lực tài chính mạnh hoặc những tập đoàn thương mại điện tử nước ngoài…

Tại sao nó ảnh hưởng:

Cùng với tác động tàn phá từ con người và từ biến đổi thiên nhiên, sản lượng, diện tích và năng suất lúa gạo trên toàn cầu năm 2019/20 dự báo đều giảm so với các năm trước, trong đó giảm mạnh nhất sẽ tập trung vào Trung Quốc, Ấn Độ và Mỹ, nơi cả diện tích trồng và năng suất đều dự báo sẽ giảm. Trái lại, những nước có sản lượng tăng mạnh nhất sẽ là Thái Lan và Lào, cùng xu hướng tăng sẽ có Bangladesh, Indonesia, Myanmar và Việt Nam. Nguồn cung gạo toàn cầu dự báo có thể cao hơn chút ít so với tiêu thụ, do đó, tồn trữ cuối vụ 2019/20 trên toàn cầu sẽ tăng nhẹ – là lần đầu tiên trong vòng hơn thập kỷ qua tồn trữ không tăng mạnh. Trung Quốc dự báo sẽ chiếm gần 70% tổng tồn trữ gạo thế giới, dự báo sẽ chỉ tăng 2 triệu tấn, mức tăng thấp nhất trong vòng một thập kỷ, do sản lượng sụt giảm, xuất khẩu gia tăng và Chính phủ nước này liên tiếp mở thầu bán gạo cũ. Dự trữ gạo của Ấn Độ trái lại, được dự báo sẽ tăng và vượt xa so với mức dự trữ cần thiết, do đó tăng được lượng dư thừa dành cho xuất khẩu.

Từ đầu năm 2019 đến nay (30/5/2019), chỉ số giá trị đồng USD (DXY) đã tăng 2,03% so với các đồng tiền chủ chốt khác; trong khi đó, ngoại trừ đồng Rúp Nga (RUB), Bath Thái (THB), Peso Philippines (PHP), Rubi Indonesia (IDR)… đều tăng giá so với USD; trong khi hầu hết các đồng tiền chủ chốt khác đều giảm giá so với USD (trong đó EUR giảm khoảng -1,65%; KRW giảm -7,03%, TWD giảm -3,46%, CNY giảm -0,46%; VND giảm -1,05%…). Trong bối cảnh đó, VND mất giá -0,67% so với USD là mức thấp và là điều có thể hiểu được. Tỷ giá tham chiếu hàng ngày CNY/USD được công bố bởi NHTW Trung Quốc đã tăng nhanh (đồng CNY đang mất giá) đặc biệt là trong 3 tuần đầu tháng 5, sau khi thông tin về đàm phán thương mại Mỹ-Trung có thể không đạt được thỏa thuận như kỳ vọng và tuyên bố của Tổng thống D. Trump (ngày 6/5) về việc tăng mức thuế từ 10% lên 25% đối với hàng hóa trị giá khoảng 200 tỷ USD nhập từ Trung Quốc, hiệu lực từ 12h00 ngày 10/5 (giờ Mỹ); đồng CNY đã mất giá -0,4% vào ngày 7/5; tiếp tục mất giá -0,37% ngày 10/5 (thứ Sáu), -0,6% ngày 14/5 và -0,07% ngày 28/5…

Trước tình hình này, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho biết Bộ đã trình Chính phủ và chuẩn bị trình lên Bộ Chính trị một đề án về định hướng thu hút đầu tư vào Việt Nam. Trong đó, Bộ đã đánh giá và tổng kết 30 năm đầu tư nước ngoài, nêu tất cả các vấn đề như lợi thế, khó khăn, nguyên nhân, xu hướng… “Nhiều nhà đầu tư bắt đầu chuyển hướng để tránh sự trừng phạt của Mỹ. Bản thân doanh nghiệp Trung Quốc cũng ra khỏi Trung Quốc, doanh nghiệp các nước khác cũng thế“, ông nhận định; “tất cả đều đã được nghiên cứu, và thời gian tới đây sẽ có định hướng mới, là thu hút có chọn lọc. Ví dụ, sẽ tập trung vào những dự án có công nghệ với giá trị gia tăng cao, thân thiện môi trường, nguyên liệu đầu vào ít… Đây là những định hướng để đưa ra thông điệp với thế giới, từ nay trở đi Việt Nam sẽ thu hút có chọn lọc“, ông chia sẻ. Điều này có nghĩa là trong thời gian tới, Việt Nam sẽ sớm có nghị quyết, chương trình hành động với hệ thống các nhiệm vụ giải pháp đi kèm, để vừa thu hút được vốn FDI, vừa đảm bảo chất lượng dòng vốn vào Việt Nam.

Những công ty thương mại điện tử còn trụ lại được trên chiến trường gần như chỉ dựa vào tiềm lực tài chính từ cổ đông và các nhà tài trợ; các doanh nghiệp này đều đang lỗ rất lớn và sẽ còn tiếp tục lỗ thêm rất nhiều nữa để duy trì vị trí của mình, bằng không sẽ phải chấp nhận “tay trắng” rời “sàn đấu”. Với việc chịu lỗ ngay trên mỗi đơn hàng thì hiện tại khi quy mô giao dịch càng tăng lên thì mức lỗ cùng ngày càng nhiều thêm. Nếu như năm 2015-2016, mức lỗ xấp xỉ 1.000 tỷ đồng/năm của Lazada đã gây kinh ngạc thì giờ đây cả Lazada và đối thủ nặng ký nhất là Shopee đều đã đẩy mặt bằng lỗ lên đến hơn 2.000 tỷ đồng/năm. Gia nhập thị trường thương mại điện tử Việt Nam chưa đầy 3 năm, Shopee đang chịu lỗ qua việc chi rất mạnh để thu hẹp khoảng cách thị phần với Lazada; chính thức ra mắt vào tháng 8/2016, Shopee lỗ 164 tỷ đồng ngay trong năm 2016. Sang năm 2017, Shopee lỗ hơn 600 tỷ đồng và đến năm 2018, mức lỗ tăng gấp 3 lên 1.900 tỷ đồng.

Xu hướng chính:

Tiêu thụ gạo thế giới dự báo sẽ tăng 1%, trong đó thêm nhiều nhất ở Ấn Độ và Trung Quốc, với mục đích sử dụng gạo làm lương thực chiếm phần lớn tổng tiêu thụ. Tại một số khu vực, nơi tiêu thụ gạo trung bình một người nhìn chung vốn ở mức cao, nhất là tại Châu Á, đang có xu hướng giảm dùng gạo trong các bữa ăn (ví dụ như tại Hàn Quốc, Nhật Bản); trái lại, ở nhiều nước Châu phi, tiêu thụ gạo vẫn tiếp tục tăng, nhất là ở các khu vực đô thị. Thương mại gạo thế giới trong năm 2020 dự báo sẽ tăng 3% lên 48 triệu tấn, tương đương năm 2017. Nhu cầu nhập khẩu cao nhất đến từ Châu Phi cận Sahara và Trung Đông, trong khi nhập khẩu của khu vực Đông Nam Á dự báo sẽ giảm. Trung Quốc dự báo sẽ duy trì xu hướng tăng xuất khẩu mặc dù vẫn là nước nhập khẩu hàng đầu thế giới. Đối với xuất khẩu, Ấn Độ tiếp tục là nước xuất khẩu lớn nhất thế giới, tiếp đến là Thái Lan, Việt Nam và Pakistan ở phía đông bán cầu; trong khi ở phía tây, Mỹ dự báo sẽ tăng, trong khi Guyana và Uruguay sẽ ổn định như năm trước, còn Argentina và Brazil sẽ giảm.

Tại thị trường tài chính Thượng Hải, Trung Quốc đại lục (on-shore), tỷ giá giao ngay CNY/USD đang trong xu hướng tăng nhanh, trong một số ngày đồng CNY đã mất giá mạnh (-0,46% ngày 6/5; -0,66% ngày 9/5 và -0,82% ngày 13/5). Tỷ giá CNY/USD tại thị trường tài chính quốc tế Hong Kong (offshore) cũng tăng 2,45% từ đầu tháng 5 đến nay; theo đó, đồng CNY đã giảm giá ở mức thấp nhất kể từ thời điểm 21/12/2018. Trên thị trường quốc tế, trong giai đoạn 6/5-30/5/2019, với việc CNY bị giảm giá đồng loạt so với các đồng tiền trong rổ tiền tệ khi giao dịch trên thị trường (ngoại trừ tăng giá 1,3% so với đồng NZD); với mức biến động vào khoảng 0-3% (ví dụ, giảm giá 3% so với JPY, 2% so với EUR, USD, HKD…) đã tác động tới tỷ giá trung tâm CNY của Trung Quốc theo chiều hướng tăng…

Trong cuộc chiến thương mại điện tử khốc liệt, như một ví dụ điển hình, người đi tiên phong của thị trường, Lazada với vốn điều lệ từ nhiều năm nay vẫn chỉ giữ nguyên ở mức 15 tỷ đồng; toàn bộ nguồn vốn hoạt động đều được công ty mẹ – trước đây là Rocket Internet và hiện là Alibaba Group tài trợ. So nguồn tài chính eo hẹp hơn nhiều so với gã khổng lồ nước ngoài, mức lỗ của Tiki cũng “khiêm tốn” hơn rất nhiều với 760 tỷ đồng; dù vậy, mức lỗ này đã tăng tương ứng 2,5 lần so với năm 2017. Nếu như Lazada hay Shopee đều có công ty mẹ là tập đoàn công nghệ với nguồn lực tài chính dồi dào thì Tiki lại đang có khá nhiều cổ đông trong và ngoài nước như VNG, JD.com, Sumitomo… nhưng dù thế nào thì áp lực hiệu quả kinh doanh luôn hiện hữu và là vấn đề lớn đối với bất cứ công ty nào.

Cái gì tiếp theo:

Trong tháng 5/2019, CNY mất giá so với USD (2,66%) chủ yếu là 3 lý do chính:

  • căng thẳng thương mại leo thang trong khi Trung Quốc đang được cho là ở thế yếu hơn trong đàm phán thương mại với Mỹ khiến nhà đầu tư e ngại và bán ra CNY;
  • các đồng tiền chủ chốt trong rổ tiền tệ tính tỷ giá CNY mất giá; và
  • vấn đề nội tại của kinh tế Trung Quốc như đà tăng trưởng chậm lại do cả đầu tư và tiêu dùng đều giảm, trong khi rủi ro bất động sản và nợ vẫn ở mức cao…

Thực tế này ảnh hưởng đến tâm lý các nhà đầu tư và doanh nghiệp tại Trung Quốc cũng như trên thị trường quốc tế; như vậy, lý do chính khiến đồng CNY mất giá trong tháng 5 vừa qua là do yếu tố thị trường chứ không phải do chính phủ cố ý can thiệp. Tuy nhiên, Thống đốc NHTW Trung Quốc Yi Gang tự tin trong việc giữ CNY ổn định ở mức “hợp lý và cân bằng“. Trước đó, ông Quách Thụ Thành – Chủ tịch Ủy ban Quản lý ngân hàng Trung Quốc cũng cảnh báo các nhà đầu tư bán khống đồng CNY sẽ chịu thiệt hại lớn. Trong trung hạn, tỷ giá CNY/USD trên thị trường quốc tế nhiều khả năng khó vượt quá mức 7 CNY/USD – mức được coi là “làn ranh đỏ“, là mức tâm lý vì ngưỡng này chưa bị vượt qua trong 11 năm qua. Khi đó, hệ lụy đối với thị trường tài chính, tiền tệ Trung Quốc và thị trường tài chính thế giới có thể trở nên rất khó có thể định lượng được. Citibank dự đoán khi đó khả năng bán tháo chứng khoán Trung Quốc có thể xảy ra, dẫn đến các chỉ số chứng khoán lớn trên thế giới sẽ theo đà giảm mạnh, kéo theo NHTW Trung Quốc buộc phải can thiệp nhằm bình ổn thị trường.

Theo Cục Đầu tư nước ngoài, tính đến hết ngày 20/5, Trung Quốc nói chung đã đổ hơn USD 7 tỷ, vượt qua số vốn của Hàn Quốc, Nhật Bản hay Singapore. Cụ thể, các nhà đầu tư đến từ lãnh thổ Hong Kong (thuộc Trung Quốc) đầu tư hơn USD 5,08 tỷ vào Việt Nam trong 5 tháng qua, với hơn 113 dự án cấp mới, 31 dự án tăng vốn thêm và 57 dự án góp vốn mua cổ phần. Các nhà đầu tư đến từ Trung Quốc đại lục cũng đầu tư hơn USD 2,02 tỷ vào Việt Nam, nâng tổng vốn đầu tư nước này vào Việt Nam thời gian qua đạt gần USD 7,1 tỷ. Các nhà đầu tư thuộc vùng lãnh thổ Đài Loan (thuộc Trung Quốc) cũng đầu tư vào Việt Nam khoảng USD 570 triệu. Nếu tính thêm vốn của nhà đầu tư Đài Loan, chắc chắn lượng vốn đầu tư có yếu tố Trung Quốc cho tới thời điểm này còn tăng cao hơn nữa…

Hạn chế trong nguồn lực tài chính không dư giả và có quy mô tương đối hạn chế, Tiki luôn phải liên tục thực hiện các vòng gọi vốn mới để bổ sung thiếu hụt. Năm 2018, Tiki huy động được thêm 920 tỷ đồng nhưng cũng “đốt” gần hết do bù mức lỗ lớn trong năm. Để tiếp sức cho cuộc chạy đua trong năm 2019, việc công ty gọi thêm vốn là yêu cầu sống còn. Trong số các cổ đông hiện hữu của Tiki thì cái tên đáng chú ý nhất hiện nay là JD.com – đối thủ chính của Alibaba tại thị trường Trung Quốc (đại lục), do đó, khả năng cao là JD.com sẽ tiếp tục bơm vốn vào Tiki để tăng tỷ lệ sở hữu so với mức 25% hiện tại…

Dấu hiệu rủi ro:

Bên cạnh nhiều vấn đề kinh tế và xã hội còn tồn đọng, số thuế nợ không có khả năng thu hồi đến cuối 2018 là 37.570 tỷ đồng, tăng 5.000 tỷ đồng và chiếm 49,2% tổng nợ có thể coi là một khối u ác tính. Đây là các khoản nợ thuế của các đối tượng đã chết, mất tích, doanh nghiệp giải thể không còn tài sản gì thu hồi nhưng chưa được xóa nợ, vẫn đang bị áp tính  tiền phạt chậm nộp 0,03%/ ngày khiến số tiền nợ tăng lên ngày một nhiều. Tuy nhiên, số nợ thuế có khả năng thu giảm từ 45.000 tỷ đồng năm 2017 xuống 38.750 tỷ đồng năm 2018, tương ứng giảm 14 % và bằng 2,7 % trong tổng thu ngân sách nhà nước…

Các trả lời chất vấn đại biểu Quốc Hội của Bộ trưởng Bộ Giao thông Vận tải cho thấy vấn đề “giá” và “phí” có thể xử lý bằng các văn bản hành chính nhưng cuối cùng bản chất người dân vẫn là đối tượng phải chi trả ở mỗi điểm thu dù có đi con đường đó hay không chỉ vì nằm trong vùng “dịch vụ đã [lỡ] cam kết với nhà đầu tư trước đó…” trong khi cơ quan chủ quản sẽ cố gắng “giảm thiểu” ảnh hưởng tới dân sinh nếu dân… có ý kiến…; và nếu có ý kiến thì sẽ cân nhắc dẹp điểm thu; vậy nếu không thì…?!

Thật là “quýt làm cam chịu”…

Cũng may mà “mốt” “văn hóa xin lỗi” đã trở nên lỗi thời nhưng “sợi dây kinh nghiệm” vẫn còn dài lắm…

Xxx – NPL

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s