Văn – 01/202201: bần cùng hóa

Chúng, thường được người ta gọi là “gen Z” – lớp đang bị “bần cùng hóa” khi những người trẻ tuổi này trở nên “vô cảm”, “thờ ơ” trước các “cơ hội”, “ý tưởng” phát triển bản thân và các “sự kiện” xã hội; “chai lì” và ít gắn kết với cộng đồng, nhất là khi so sánh trong quan hệ với các bậc trưởng bối: cha mẹ và ông bà; các mối quan hệ xã hội cộng đồng chẳng hạn như quan hệ hàng xóm, lại càng trở nên suy yếu và lỏng lẻo hơn những thế hệ trước.

Mặt khác, Internet và mạng xã hội đang ngày càng trở thành yếu tố chi phối có tính quyết định trong đời sống thường ngày của lớp người Việt trẻ này; trong đó, hơn một phần ba người trẻ (35%) cho biết mạng xã hội đóng vai trò định hình họ là ai ngày nay với nhóm 16–19 tuổi (43%) có xu hướng thừa nhận điều này nhiều hơn nhóm lớn tuổi (khoảng 32-33% với các nhóm trong độ tuổi 20–30). Nhìn chung, gen Z cho thấy việc sử dụng mạng xã hội nhiều có thể dẫn đến việc tách rời thế giới thực, gây ra các vấn đề từ sức khỏe thể chất, lười biếng cho đến thiếu tương tác với những người nằm ngoài vòng quan hệ lõi (như gia đình và bạn bè thân thiết nhất).

Nhóm những người trẻ ở thành thị có xu hướng quan tâm nhiều tới giải trí ảo nhiều hơn ở đời thực, và dần trở nên “thụ động”; ngược lại, những bạn trẻ sinh trưởng ở nông thôn, nhất là những người thuộc về các cộng đồng dân tộc thiểu số thường duy trì được gắn kết chặt chẽ hơn, thể hiện rõ tầm quan trọng những ảnh hưởng từ địa phương sinh sống, tương tác chặt chẽ với “hàng xóm láng giềng” cũng như nhiệt tình tham gia các hoạt động ngoài trời. Đặc biệt trong nhóm dân tộc thiểu số, tương tác giữa người và người trong các buổi tụ họp gia đình và bạn bè diễn ra thường xuyên cùng các lễ hội dân tộc, tạo nên giá trị cốt lõi trong gắn kết xã hội ở đời sống thường nhật.

Từ sự “bào mòn” xã hội này, vấn đề quan trọng nổi lên như một xu hướng hiện nay là làm thế nào để thoát ra khỏi tình trạng bần cùng hóa cả về vật chất lẫn tinh thần ở không chỉ giới trẻ – gen Z, mà còn ở các lớp người thuộc về nhóm lao động trí óc…

Nếu chỉ nhìn vào tài sản [vật chất] thì dường như một bộ phận thuộc giới lao động trí óc đã thoát khỏi sự bần cùng hóa về vật chất, nhưng nghịch lý là ở chỗ: phương thức mà phần lớn trong số đó sử dụng để thoát nghèo lại góp phần thúc đẩy quá trình bần cùng hóa về tinh thần ở chính họ.

Sự [tự] bần cùng hóa về tinh thần, về đời sống trí tuệ đã khiến cho đa phần giới lao động trí óc Việt Nam và gen Z nói riêng, hiện nay mất dần các phẩm chất tư duy, mất cả năng lực làm việc trong lĩnh vực chuyên môn hẹp của mình, mất luôn cả bản lĩnh văn hóa, cả ý thức về sự đúng sai…

Một nghịch lý khác mà giới trí thức trẻ, lớp gen Z ở các nước phát triển không mắc phải và cũng rất khó để có thể hình dung; nhưng, đang là thực tế của xã hội chúng ta ngày nay: giới lao động trí óc và giới trẻ ngày càng trở nên thụ động, lười biếng, tuy không bị bần cùng hóa về đời sống vật chất, nhưng tự bần cùng hóa cả về đời sống tinh thần cùng với sự “vô cảm” của mình.

Có lẽ, chỉ khi nào văn hóa được đưa về bản thể giá trị cốt lõi của xã hội, giới trẻ trở nên mong mỏi được thoát khỏi tình trạng bần cùng hóa này, thì lúc đó họ mới có cơ may tìm lại được các chân giá trị của xã hội và giá trị của việc lao động trí óc… thay vì “4 tệ”…

Có khi nào, gen Z – những mầm non của đất nước lại phải quay lại điểm khởi đầu…

___

NPL

745 từ

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s