Ngọng…

Năm ba thằng ngọng đứng xem chuông

Nó bảo nhau rằng ấy ái uông…” – Hồ Xuân Hương –

Sinh ra trong thời kỳ cải cách giáo dục; trưởng thành trong vốn kiến thức xã hội nghèo nàn, lứa chúng tôi vốn là lứa cuối cùng học xong lớp tám (cấp 2) rồi thi lên lớp 10 (cấp 3) và nếu có ai trong lứa đó không thi được vào 10 năm đó thì phải chấp nhận học thêm [dôi ra] năm lớp 9, để rồi cũng rõ là lắm chuyện trong nước mắt, cái chuyện “thừa, thiếu” 1 năm ấy… nhưng,

có lẽ cũng bởi ở cái thời kỳ phức tạp vậy mà tôi đặc biệt nổi tiếng với chúng bạn về… chữ viết xấu –nguyên do là vì khả năng khéo tay không có lại kết hợp với bộ “font’ cải cách rõ là… Các cô các chú lớp trên thì thấy cụt lủn, các em các cháu lớp dưới sau này thì chê méo… hahahaha… thui thì “cái chữ cái tóc vốn là… góc con người” mà người thì xấu nên phải chấp nhận thôi; xui thôi mà. Nhưng,

không chỉ có vậy, tôi còn dốt chính tả nữa, cũng chỉ còn vài năm nữa là được nửa đời người rồi mà vẫn sai chính tả cơ bản tệ còn hơn các bạn nhỏ lớp 1 bây giờ…

Tôi không hề có ý định đổ lỗi cho nền cải cách dù rằng sau này tôi cũng hiểu rằng có đâu đó ít nhiều ảnh hưởng, tuy nhiên, cái tôi muốn đề cập ở đây lại là sau nửa đời người “xấu hổ” thì tôi quyết định học lại một cách cơ bản thông qua việc tập tành viết lách; vừa bổ sung giúp tôi phong phú hơn kiến thức nghèo nàn, cách diễn đạt tăm tối “rối như hẹ” và dần chuẩn lại chính tả tiếng mẹ đẻ của tôi; để rồi tôi dần nhận ra nhiều điều nghịch lý…

Đầu tiên, phải thấy rằng ngữ pháp tiếng Việt cực kỳ khó… chỉ cần thay đổi một chút vị trí thì ý nghĩa cũng thay đổi theo, có lẽ là phần nào do kế thừa từ việc ghép từ và vốn có gốc tượng hình nên đồng âm khác nghĩa rất nhiều; và chính điều này làm nên sự phong phú của tiếng Việt.

Trải qua những năm khó khăn thiếu thốn, hình như văn hóa cũng bị mai một dần, những tiếng dạ thưa, cảm ơn, xin lỗi, dần dần vắng đi; thay vào đó là những lời chì chiết nặng nề cũng làm cho ngôn ngữ dường như thu hẹp lại. Rồi cho tới khi, vào giai đoạn có sự giao thoa văn hóa khi nước ta “mở cửa” cho đầu tư nước ngoài – từ những năm 2000… khi đó, người ta đặc biệt trở nên chuộng tiếng Anh – cái thứ ngôn ngữ lúc đó được cho là “cây đũa thần” để thành đạt. Thậm chí, tiếng Anh còn được coi trọng hơn cả chuyên môn; cho tới tận vài năm gần đây, ngoại ngữ này vẫn còn là một yêu cầu kiên quyết, là vòng loại lọc cho một số công việc mà thực tế đòi hỏi nhiều kiến thức chuyên môn hơn thuần túy ngoại ngữ vốn chỉ là công cụ giao tiếp…

Cùng với việc cổ xúy cho tiếng Anh, dần dần sự giao thoa của hai ngôn ngữ: tiếng Việt và tiếng Anh trở nên đậm nét dần, bắt đầu từ cách diễn đạt, cách đặt câu… – “rặt tiếng Anh”… kể thì cũng không phải là sai nhưng nghe không quen thấy có gì vương vướng cồm cộm…

… dần dần sự giao thoa này không chỉ còn ở giới văn phòng, hay ở bọn trẻ “phá phách và phá cách” trong bước đường đi tìm chính mình nữa mà trong những năm gần đây còn thấy nhiều ở các văn bản chính thống, và đôi khi trên cả báo chí…

Đọc lại những tác phẩm văn học thời trước, nhất là giai đoạn những năm 30 – 45, hay những mẩu báo cũ mà bố tôi cắt lại dán đầy vào quyển sổ đã úa vàng, đôi chỗ còn mờ tịt không đọc được nữa nhưng mới thấy câu từ đơn giản mà sao thấm…

Tôi tự thấy ngọng ngịu với ngôn ngữ nói chung và tiếng Việt nói riêng, cơ mà, hàng ngày đọc nhiều; đọc báo, đọc văn  bản mà đôi khi thấy băn khoăn lắm vì thấy nó cứ ngang ngang gợn gợn sao vậy… nhiều khi thấy văn phạm giờ thật “Tây”; tới độ, cũng chẳng còn phần biệt được thế nào là sai thế nào là đúng; tất nhiên với trình độ kém cỏi như tôi thì chuyện đó có lẽ cũng là thường… Nhưng,

đó là hành văn, là phong cách, là cảm xúc của mỗi người; thế nên, có lẽ cũng còn tùy vào từng cá nhân, do đó, còn phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố thì mới có thế đánh giá được; với lại, đúng hay sai cũng chỉ là tương đối, vì vậy gạt sang một bên thì vẫn còn “cộm” lên câu chuyện của từ và lỗi nói tắt nói ghép tới buồn cười mà vắt óc nghĩ cũng không ra…

Nhiều người bạn nước ngoài của tôi luôn thốt lên tiếng Việt thật khó, thật phong phú vì chỉ cần chệch xíu thôi thì câu chuyện đã hoàn toàn khác… Gần như hiếm có ngôn ngữ nào mà nghe phong phú mà khó phát âm như tiếng Việt, và trong nghệ thuật thì còn khó hơn nhiều. Công bằng mà nói, không phải tự nhiên mà Trịnh Công Sơn, Ngô Thụy Miên hay Văn Cao lại nổi tiếng tới vậy, những bài hát ngọt ngào nên thơ mà chỉ đọc ca từ thôi cũng đã thấy cảm xúc dâng trào… Nhưng,

giờ đây, xuất hiện những “dị bản” vốn là những từ ghép vô tội vạ từ những lối nói, có thể nói là suồng sã, hay cụt lủn từ việc nói tắt của một từ ghép hoàn chỉnh mới đầy đủ ý nghĩa. Lối nói này phần nào bắt nguồn từ lối hành xử bất cần đầu tiên là một nhóm “Chí Phèo thời đại” dần lan rộng ra những tay anh chị nhất là vào thập niên 80 – 90, sau lan dần sang thanh niên như một phong trào “hippie”… để rồi cùng với văn hóa “ngón tay cái”, các từ ngữ bị cắt gọt bóp méo tới độ không thể “nhận dạng” – có lẽ là nền tảng cho sự sáng tạo đáng kinh ngạc của những chuyên gia như ông Bùi Hiền chăng???

Ấy là không tính tới việc giao thoa đa ngôn ngữ trong một câu, hay nói một cách khác là việc “đá” thêm từ của một ngoại ngữ khác trong một câu – ở đây hoàn toàn tôi có không có ý đề cập tới trường hợp vay mượn do tiếng Việt không có từ tương đồng hay trong trường hợp xử dụng từ chuyên ngành. Việc “đá” này thuần túy chỉ là hoặc là cho “sang chảnh” hoặc “lười”… nhưng thực sự thì người nói ít nhiều còn theo thói quen và chưa cảm nhận hết cái gai gai gượng gượng khi phải nghe một câu “không hoàn chỉnh” như vậy… thật là “cờ lờ mờ vờ”…

Thôi thì, cũng là…

ơn nhờ các giáo sư tiến sĩ chuyên gia ngành giáo [“thiếu”] dục của nước nhà trong công cuộc cải cách liên tục hơn 40 năm…

Mà giờ đây…

… tôi phải đi chữa “ngọng”…

Xxx – npl

Du lịch là để ngắm hay để…

Hàng năm nếu không có gì bất ngờ thì trong ngân sách hữu hạn, tôi vẫn luôn cố để dành ra chút tiền đi chơi; vừa để nghỉ ngơi, vừa cũng là để trải nghiệm văn hoá và ẩm thực nơi xứ người…

download

Tránh cái nóng mỗi độ xuân về ở cái Xứ Gia Định này mà cũng chục năm rồi mãi vẫn chưa quen được; và cũng là tránh cái nỗi buồn rơi vãi khi nhìn bạn bè đồng nghiệp mọi người lũ lượt về quê ăn Tết, chỉ có đi xa mới đem lại được cái khuây khỏa cho người xa xứ… Rong ruổi một chuyến xuyên Việt tự lái hoặc một chuyến xuất ngoại đúng vào sau đêm trừ tịch lúc trời đất giao mùa quả thật đầy ý nhị…

Đi rồi mới thấy, đất nước quả là đẹp – không phải cái đẹp tráng lệ mà giản dị, chất phác kiểu như một cô thôn nữ với nụ cười thơm ngát giòn tan sau mỗi buổi đi ruộng; văn hóa phong phú, trải qua mỗi miền, phong tục lại càng thêm nhiều mới lạ mà trong sách dường như chưa xuất hiện… nhưng,

có lẽ điều quan trọng thú vị nhất mà tôi luôn tâm đắc là dù ở vùng miền nào đi chăng nữa thì bà con cũng luôn tốt bụng và sẵn sàng giúp đỡ cho dù họ có cuộc sống khá giả hay còn vô cùng khó khăn… với những người lang thang vô định như tôi thế này thì tình người ở mỗi vùng mỗi miền quê lại như ánh nắng mặt trời khiến cho mọi vật dường như ấm áp thêm nữa trong tiết xuân.

Dịp Tết cũng là dịp lễ hội ở khắp muôn nơi, một chỗ, một lời mời ngọt ngào luôn làm ấm lòng kẻ “vô gia cư”… nhưng cũng là lúc để được hiểu thêm về văn hóa vùng miền và cả những nét ẩm thực đặc biệt nữa. Tuy nói rằng, với tốc độ phát triển và đô thị hóa như hiện nay, đặc sản vùng miền đã hội tụ đầy đủ rồi nhưng có lẽ những yếu tố bản địa thực sự vẫn còn đâu đó vắng bóng và chỉ có ở những nơi làng quê như thế này mới có thể cảm được một cách đầy đủ…

 

Nhưng đó là xuyên Việt; thế còn xuất ngoại thì sao???

Cũng khó có thể nói rằng đi kiểu gì thích hơn, thực ra thì thích cả hai nhưng cũng không thể cùng lúc làm cả hai chuyến đi được nên bắt buộc phải có sự lựa chọn thôi…

Không phải bắt đầu từ sau giao thừa, chuyến lang bạt sẽ thường bắt đầu từ 5am tại sân bay với một vali nhỏ gọn, đấy kỳ nghỉ Tết sẽ luôn được bắt đầu như vậy…

Mấy năm gần đây, cũng có nhiều người đi ra ngoài hưởng thụ kỳ nghỉ dài dịp Tết thay vì ở nhà, nên, sân bay đông nghịt, càng những năm gần đây lại càng đông hơn… Tới sớm cũng có cái hay, vừa nhâm nhi cốc café tuy nhạt nhẽo nhưng có cái mùi, vừa làm quen với mọi người cùng trong đoàn đi – đi tour thích hơn vì chẳng phải nghĩ gì cho mệt, thích đi lang thang thì tối đi, còn ngày muốn ngủ thì ngủ, thích đi thì đi, mà đi cũng vui mà… có  việc gì làm khác hơn đâu; lại được giao lưu với bao người mới…

Một chuyến đi 1-2 tuần của tôi luôn được bắt đầu như vậy…

Háo hức luôn là cảm giác ngập tràn mỗi khi máy bay đáp xuống cho dù thành phố đó đã trở nên quen thuộc với vài chuyến đi trước đấy hoặc chỉ đơn giản là kinh nghiệm đi chơi cho biết cần phải làm những  gì… bên cạnh đó, những bạn hướng dẫn viên du lịch bản xứ và người Việt đều là những người dễ thương và không ít trong số họ đã trở thành bạn nhiều năm với tôi.

Trên đường về khách sạn thường là bằng xe buýt cùng với màn làm quen chào hỏi mà thực ra là đã có giao lưu ở sân bay và một phần trên máy bay – các nhóm đâu đó cũng bắt đầu có những câu chuyện chia sẻ râm ran đây đó trên quãng đường di chuyển…

Trong từng đó ngày vân du nơi xứ người, tuy rằng vui luôn nhiều hơn buồn, dù mới mẻ hay không mới mẻ nhưng rõ ràng chúng ta người Việt hay người Á nói chung thường có những tật xấu nhất định.

 

Đi là để hưởng thụ không khí…

Đi là để ngắm cảnh…

Đi là để trải nghiệm…

Đi là để xem họ khác chúng ta thế nào, cảnh sắc của họ ra sao, cơ bản thì nếu chỉ nhìn những tòa nhà cao tầng, hay những cửa hàng sang trọng thì việc đi xa thế này có lẽ cũng không cần thiết vì với những hãng lớn chuẩn hóa là yếu tố hàng đầu nên dù tới bất cứ nước nào thì cũng sẽ gần gần như nhau thôi…

Tôi luôn thích lang thang đây đó vào những khu đi bộ, những chợ trời (open air market), những thắng cảnh… không phải để selfie mà chỉ đơn giản là để đắm mình vào sinh hoạt thường nhật của người địa phương, nhưng có lẽ đó là sở thích cá nhân, tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là tôi phản đối cách làm chương trình của các công ty tổ chức khi họ đưa vào quá nhiều hoạt động đi tới các cửa hàng mua sắm mà tôi biết khá chắc rằng việc mua bán cũng chẳng phải là hứng thú nhiều so với việc ngắm và chụp ảnh tự sướng (selfie) trong các cửa hàng đó hay là những nơi thắng cảnh…

Kể cũng lạ, người nhà mình hay có thói quen tới là chụp ảnh, chụp bất cứ ở đâu, bất cứ ở nơi nào để rồi tôi đồ rằng chắc cũng chỉ xem lại độ một lần mà thôi… và rồi nếu có ai hỏi đi chơi thế nào thì cũng chỉ có thể lấy những tấm ảnh ra làm bằng chứng mà khó có thể kể được nhiều hơn ngoài nhưng tấm ảnh đó…

Tôi đã từng đi Bali – thiên đường nơi hạ giới, luôn được thế giới ngợi khen vì vẻ đẹp thì ngay trong đoàn của tôi, tôi cũng nghe nhiều lời bàn tán, nhiều cái bĩu môi khi cảnh đẹp đôi khi chỉ là một buổi hoàng hôn, cái mái cong cong của Phật giáo nguyên thủy trong buổi chiều tà, cái tĩnh lặng mờ sương của buổi bình minh trên một khoảng ruộng bậc thang xinh xinh mà thôi… Cũng đúng phần nào nếu như du khách đến từ Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), nhưng như thế thì hơi phiến diện vì chúng ta mới chỉ lướt qua cảnh quan, lướt qua để selfie chứ chưa phải đắm chìm trong cái không gian cái thi vị đó cùng văn hóa bản địa để hiểu nền tảng tập quán của họ được xây dựng như thế nào…

Thế rồi người ta hay so sánh và thích Singapore hơn Malaysia dù hai nước đó chỉ cách nhau có “một gang tay”, họ thích bởi tính hiện đại, những cấu trúc bê tông cao tầng chót vót, hay vì sự “cũ kỹ cổ hủ” của một thành phố cũ… Malaca được so sánh như Hội An về hình thức nhưng mấy ai quan tâm tới dấu ấn của người Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha ở đây cũng như của người Hoa, người Nhật ở Hội An vậy… hay ở Nay Pi Tau – thành phố mới ở Myanmar nơi mà có những đại lộ hoành tráng nhưng không có người đi lại trái ngược với Yangon, nơi sầm uất luôn tắc đường với những khu chợ trời đầy màu sắc đan xen nhưng cũng vô cùng lộn xộn và gần gũi…

Tất nhiên là mỗi người một tính, mỗi người một sở thích, một nhu cầu… nhưng thiết nghĩ rằng: đi là để trải nghiệm thăm thú, xem xét, học hỏi những cái mới, cái khác biệt vậy…

Tôi có lẽ là loại cũ kỹ, ưa sự thụ động hơn nên thích đắm chìm vào trong cảnh sắc, lại còn vô cùng ích kỷ nên thường cố gắng để lưu giữ những khoảnh khắc vào não cho riêng mình thay vì lưu trữ trong điện thoại hay máy ảnh – cái thứ mà tôi rất kém cỏi… Thế nên, tôi đồ rằng thay vì chỉ là chụp ảnh để khoe thì nên tận hưởng vào một “câu chuyện” với đầy đủ “mùi vị” nơi xứ người…

 

Lại nói về “mùi vị” thì không thể không nói về chuyện ăn uống… – vốn là một sở thích cuồng của tôi;

có thể nói, chỉ trừ những món sâu bọ côn trùng ở Campuchia thì tôi nghĩ tôi thích ăn tất cả mọi thứ, và đặc biệt nếu mà được là đặc sản địa phương do những người bản địa chế biến thì luôn là niềm cảm hứng của tôi. Mỗi khi tới đâu thì việc đầu tiên của tôi luôn là: có gì lạ… ăn được ở đâu…

Ây vậy nên tôi luôn “dị ứng” với những đòi hỏi về: nước mắm, thịt lợn, thịt bò, trứng rán, và đặc biệt là rau muống… bất biệt là đang ở xứ Hồi giáo hay Ấn Độ giáo, để rồi kết luận rằng công ty chuẩn bị không chu đáo; hay tới những khu phố người Hoa kiều nhưng lại đòi ăn phở hay bất cứ món Việt nào vì rằng đồ ăn Trung Quốc mỡ và gia vị quá nhiều…

Lạp Thái thì không đậm đà như Gỏi Việt, Pạt Thái thì không ngon như Phở xào… – tôi quả thực không đồng tình với những quan điểm hay những đòi hỏi đó; phải biết rằng mỗi dân tộc cùng với đặc điểm phong thổ tự nhiên của họ mà hun đúc nên một nền văn hóa ẩm thực như vậy.

Đi là để thưởng thức…

Đi là để cảm nhận…

Đi là để ông “thần khẩu” được thêm phong phú với những phong vị khác với thường nhật nơi quê nhà, để hiểu rằng cái “ngon” trong nước ở mỗi vùng miền đã là rất khác nhau thì ở nơi xứ bạn định nghĩa còn rộng lớn hơn rất nhiều…

Ngoài ra, cái “ngon” dân gian đường phố cũng khác rất nhiều với cái “ngon” trong nhà hàng tiêu chuẩn 5 sao, tương tự như một bát bún mắm ở chợ nổi Cần Thơ thì khác rất nhiều với bún mắm ở nhà hàng Le Tonlé Sap bên bờ hồ Tonlé Sap cho dù nó có cùng một nguồn gốc văn hóa Khmer… nhưng quan trọng hơn cả là đừng áp đặt cái định nghĩa về “ngon” quen thuộc thường nhật của mình vào ẩm thực nơi xứ người vì như thế sẽ là không công bằng với cả hai… thay vì đó thì nên xem xét nó “khác” như thế nào và “ngon” ra sao…

Mỗi thức đều có những yêu cầu khác nhau, những đòi hỏi khác nhau và cũng đòi hỏi người “thưởng thức” khác nhau… nếu việc so sánh giữa món vịt trong nhà hàng Vịt Vương ở Thượng Hải (nhà hàng độc món thường phải đặt bàn trước 1 tháng bất kể ai và… cấm chụp ảnh – Ahihi) với món gỏi tép (tép sống) sông Mekong trên đất Lào thì sẽ là rất rất khập khiễng nhưng nói về công phu thì cả hai món đều phải rất công phu thì mới ra “đúng vị” được…

Vậy nên, để đủ “phong vị” vào câu chuyên du lịch thì cần phải thật khách quan và hơn cả là “một tấm lòng” với người đầu bếp tận tâm nơi xứ người đã cố gắng gửi gắm trong đó bề dày văn hóa của cả một dân tộc qua từng món ăn dù là phức tạp hay đơn giản…

 

Đi là để hiểu…

Đi là để thách thức…

Đi là để chìm đắm vào trong văn hóa dân gian bản địa, học hỏi được những cái mới, làm phong phú thêm kiến thức và tận cùng, hiểu được bản sắc của nơi mà chúng ta đang tới thăm.

Tôi luôn thích tham gia vào những hoạt động văn hóa như xem văn nghệ dân gian về những giai đoạn lịch sử hào hùng của dân tộc bạn hay những điệu nhạc du dương hay một nét múa truyền thống… nơi nhà hát hay bảo tàng, thay vì ngồi ở trong một bar hay nơi lounge sang trọng… Những hoạt động này luôn đem lại cho tôi sự mới mẻ và cảm nhận sâu sắc…

Nhưng lạ một điều, trong một hoạt động nghệ thuật dân gian, có lẽ chỉ có những du khách châu Âu và người Nhật Bản là tập trung xem, dù là trẻ con hay người lớn tuổi; trong khi đó, du khách Việt, du khách Trung Quốc hay châu Á [trừ Nhật Bản] nói riêng thì phần lớn tập trung vào selfie để “cúng phây” thay vì thưởng thức hoạt động nghệ thuật… Họ cũng thoải mái cười đùa ngay trong lúc các nghệ sĩ đang biểu diễn… Dẫu biết rằng đang trong một môi trường mở với mục đích du lịch nhưng có lẽ như thế là khá “khiếm nhã” và thiếu tôn trọng đối với người nghệ sĩ và những người xung quanh…

Dù rằng, sự phù hợp về cảm nhận, về thẩm mỹ hay nói chung là gu (goûté) có tính cá nhân và thuộc về cảm nhận của mỗi người; tuy nhiên, trong phạm vi của một chuyến đi chơi, thiết nghĩ, nhu cầu trải nghiệm về “cái mới” là điều cốt lõi và là mục tiêu lớn nhất chứ không phải đi để rồi gắn “dấu ấn” đã đi tới bao nhiều nước…

Đi nhiều nước, tôi thường thấy trong các hiệu sách, hay ngay trong các quầy sách ở sân bay đều có những quyển sách giới thiệu về du lịch văn hóa của nhiều nước rất chi tiết cho từng vùng miền tới cả ngàn trang vậy; và, rất… rất nhiều các du khách – thường là châu Âu, Mỹ, luôn cầm theo một quyển nói về nơi họ đang thăm thú, chăm chú đọc trong khi thực sự trải nghiệm văn hóa bản địa một cách sâu sắc thông qua tham gia vào từng hoạt động trong cuộc sống của người bản địa… thậm chí như vào bếp học làm món ăn, ra chợ địa phương hay xuống ao, ra bờ biển cùng bắt cá, cào nghêu với người địa phương… cái mà khó có thể tìm thấy ở những du khách châu Á… Phải chăng du lịch kiểu “been there done that” đã trở thành một đặc trưng của người châu Á?!

Đi là để trải nghiệm và để phong phú hơn cuộc sống, hưởng thụ cái hay cái đẹp khác với những nét đẹp quen thuộc thường ngày nơi xứ mình và cũng là dịp để thư giãn nghỉ ngơi sau những ngày lao động mệt nhọc… vậy, nên làm sao để thực sự có một câu chuyện với đầy đủ “phong vị” nơi xứ người để sẻ chia cùng bạn bè, hay đơn giản là để kể lại với con cháu lúc về già hơn là chỉ qua những bức ảnh đã nhạt màu ố vàng vì thời gian với câu bình cụt lủn “ta đã từng ở đó”…

Xxx – npl

Đối nghịch…

nhat thuc

Có thế nói loài người tồn tại và phát triển là nhờ các cặp đối nghịch, cho dù chúng có đối xứng hay bất đối xứng…

Sống – chết

Phải – trái

Trên – dưới

Trong – ngoài

Có lẽ trong đời, duy nhất chỉ có hai thứ tồn tại là: quả tim và dạ dày …

Xa – gần…

Nghi ngờ, gần được coi như là bản tính của con người vậy, vốn là loài ít có tính tổ chức cao, tính kỷ luật trong một quy mô lớn, phần lớn chỉ dựa vào các ước lệ nên phần nào sự thay đổi thường xuyên của loài người đã hun đúc nên bản năng nghi ngờ…

Bên cạnh bản tính đã thành bản năng đó, loài người còn luôn “tự gặm nhấm” bằng cách “cá nhân hóa” mọi vấn đề, nhất là các nỗi đau, mất mát… cường điệu thổi các vấn đề của mình lớn như những “con voi” và… đặt chúng ở nơi “trung tâm” – mỹ miều hơn thì người ta gán cho nó cái tên là “sang chấn tâm lý“…

Vốn là sinh vật yếu ớt nhất trên trái đất, giờ tuy đã trở thành kẻ thống trị nhưng cũng vẫn cần chỗ dựa – hậu quả từ việc “cá nhân hóa”; tôn giáo đã xuất hiện và làm tốt công việc của mình – xoa dịu các nỗi đau và giải thích cho những “nỗi hoảng sợ” của loài người – vốn luôn sợ hãi nhưng tôn thờ sức mạnh. Tôn giáo, trải qua thời gian cũng đã tiến hóa để phù hợp với hoàn cảnh, phù hợp qua từng câu chuyện “ngụ ngôn” của loài người…

Điều may mắn duy nhất của loài người có lẽ chính là tính “mau quên” – đau đó, khổ đó rồi cũng quên ngay đó để lại quay về với bản năng của mình.

Nhớ – quên…

Con người với khả năng mau quên thường quyết định mọi chuyện bằng cảm tính và bằng trực quan, lúc thế này lúc thế kia, chẳng biết đâu mà lần, vẫn là bản năng lang thang, nay đây mai đó của người du mục… Con người nếu nói về tổ chức thì yếu kém hơn loài sói, vì không có tính kỷ luật, không phân chia vị trí như loài sư tử, loài voi, cũng chẳng tình cảm như loài họa mi hay như loài dơi mặt quỷ – sau nhiều nghiên cứu cho thấy, nếu con dơi mặt quỷ không hút được máu sau một ngày đi săn thì nó có thể “vay” từ đồng loại và con dơi mang ơn đó luôn nhớ kỹ nó vay ai để tìm cách trả ơn – và đó là cách bầy dơi mặt quỷ tồn tại… Tóm lại cóp nhặt mỗi nơi một tý, hỗn độn và lỏng lẻo… với trung tâm được xác định bằng cái “TÔI” trong giác độ của từng cá thể trong một quần thể xã hội – là đơn vị phân chia nhỏ nhất… Nhưng hay nhất có lẽ vẫn là tính “quên” của con người, nhờ thế mà họ hợp tác thành những cộng đồng lỏng lẻo và sẵn sàng li khai hay gia nhập một cộng đồng mới – con người có lẽ là sinh vật duy nhất trên trái đất này luôn đi tìm kiếm cho mình một chỗ nương tựa, một lợi ích được bảo vệ…

Không chỉ có vậy, đâu đó loài người có thể ví như nồi lẩu với chút gia vị là bản năng nghi ngờ trên nền thực phẩm chủ đạo liên kết nhóm xã hội lỏng lẻo, tính cam kết bầy đàn thấp và nêm nếm một chút mau quên, nấu trên ngọn lửa so sánh…  và kết quả sau quá trình củi lửa đó còn lại chính là sự dao động giữa các thái cực của các cặp đối lập…  và cũng vì thế, loài người sử dụng nó như là một biện minh cho hành động của mình và đâu đó ở bên kia, một nhóm hiền triết học giả thì cho rằng nếu dung hòa được các cặp đối lập để loài người trở thành độc lập với các tác nhân gây dao động đó thì đã giải quyết được vấn đề và…. hết khổ… nhưng “con voi” trên thực tế vẫn còn đó, nó chẳng bị mất đi tẹo nào… Vì vậy, về cơ bản, để đơn giản hóa mọi chuyện, loài người nên cởi mở hơn và chia sẻ thật lòng với nhau hơn…

Nhanh – chậm…

Chẳng vậy mà trong cả mấy trăm năm gần đây, mọi thứ có thể tiến hóa không ngừng như cả thế giới của loài siêu nhân thống trị cũng chỉ xoay quanh học thuyết của Hayek và Keynes về hình thái và vận hành kinh tế trong tổ chức xã hội; có thể nói là hai học thuyết này cũng có thể coi là đối lập với nhau, đặc biệt khi xác định vai trò của nhà nước can thiệp vào nền kinh tế… Nhưng trải qua nhiều cuộc cách mạng trong lịch sử tiến hoá của loài người; có một điều lạ nhưng lại không có gì là bí ẩn và ai cũng nghĩ là mình nắm rõ mà thực tế không mấy ai thực sự hiểu về nó – đó chính là tiền…

định lượng nó bao nhiêu và như thế nào là đủ… nó được định giá trị như thế nào, hay một cách khác, trong quá định lượng, những tài sản nào của xã hội được đưa vào “rổ” để định lượng nó và các ngân hàng trung ương sẽ điều tiết vận hành nó như thế nào hay chủ yếu như hiện nay, dựa vào lãi suất. Trải qua mấy cuộc khủng hoảng, liệu LIBOR hay SIBOR còn có tác dụng, và “người tài trợ cho vay cuối cùng” liệu còn hữu dụng???

Liệu đã tới lúc cần có sự thay thế? Thay đổi để phù hợp với tiến hoá của loài người… rằng có những học thuyết “hậu Keynes” nhưng cơ bản vẫn là phát triển trên nền tảng lý luận của Keynes; có thể thấy rằng trong các học thuyết này, phần lớn hành vi của con người là nhân tố ít được tính tới mà mặc nhiên người ta tự quy định rằng NGƯỜI là loài lý trí…

… có lẽ vì vậy mà chưa có học thuyết nào giải thích được tại sao trong xã hội, dù trạng thái có cân bằng hay tự điều chỉnh tốt thế nào nữa thì luôn tồn tại một lượng lao động thất nghiệp hay đơn giản hơn, nếu như các ngân hàng thương mại, các tổ chức tài chính bao gồm cả thị trường chứng khoán không được quản lý chặt chẽ mà dẫn tới phá sản thì liệu nền kinh tế có thể tự điều chỉnh theo học thuyết “bàn tay vô hình”??? hay lúc đó lòng tin hay nỗi sợ hãi của nhà đầu tư, của dân chúng sẽ nhấn chìm toàn bộ…

Nhiều – ít…

Ngày nay với tốc độ phát triển công nghệ, kết nối xã hội và cụ thể hơn là nguồn thông tin không còn là vấn đề lớn hay còn được coi là rào cản nữa, giờ đây, không còn quá phụ thuộc vào báo, đài hay thư viện truyền thống ở những nước phát triển nữa, con người ta chỉ cần “gu gồ” qua phương tiện kết nối cá nhân là đã có thể truy vấn được phần lớn các câu trả lời cho mình. Và bởi vậy, giáo dục ở các cấp nên dần tập trung hướng cho các em học sinh sinh viên biết cách truy vấn, khái quát hóa nội dung trọng tâm thay vì liên tục bơm thêm thông tin vào đầu con trẻ. Giờ đây không thiếu gì những bạn trẻ luôn nói những chuyện “vĩ mô” động trời thay đổi thế giới nhưng khi “động chân động tay” thực tế thì không việc gì được làm ra hồn, dù chỉ là một văn bản ngắn – và như thế, phần nào một lớp các “anh hùng bàn phím”, “đứa con của thần gió” đã được tạo ra…

Cao – thấp…

Bên cạnh đó, có thể nói rằng, giáo dục nền với kiến thức văn hóa xã hội quả thật còn thiếu thốn, học sinh bây giờ mới phần nào cải thiện được phần ngôn ngữ tiếng Anh để hòa nhập và học tập tốt hơn, tuy nhiên, cùng với việc hiện đại hóa phương pháp giảng dạy thì chính tiếng Việt của các em lại dần yếu kém đi nhiều – không còn được phong phú như cha ông qua các tác phẩm văn học… Cái này thể hiện ngay cả trong âm nhạc và các loại hình nghệ thuật khác nữa, còn đâu những ca từ ngọt ngào của Trịnh Công Sơn, Ngô Thụy Miên hay hùng tráng của Văn Cao… rồi từng bước qua bảo tàng mỹ thuật sẽ thấy bùi ngùi qua từng thời kỳ – dần dần “xương cá”, ”đầu trâu” được đưa lên là nét đặc trưng cho văn hóa dân gian từ khi nào??? Liệu con cháu chúng ta còn thấy những “thiếu nữ bên hoa ly”, “tập ký họa bộ đội cụ Hồ”…

Có nhiều ý kiến cho rằng, những kiến thức văn hóa xã hội này chỉ là “hoa lá cành” cho cuộc sống mà không phải là cốt lõi… Cũng đúng mà lại chưa đúng, khi cái dạ dày duy nhất còn đang gào thét thì đúng là văn hóa nghệ thuật chưa phải là ưu tiên số 1, nhưng phải nói rằng, nghệ thuật và văn hóa nói chung gắn liền với cuộc sống loài người từ thượng cổ, từ thời nguyên thủy với những hình vẽ nguệch ngoạc trên vách hang động và để rồi chính những hình vẽ đó phần nào đã mô phỏng lại ý nghĩa và âm thanh để hình thành ngôn ngữ hiện đại ngày nay… Nên, nghệ thuật luôn gắn liền với cuộc sống cho dù có thế nào đi chăng nữa và nó là một phần của giáo dục, chẳng phải vô lý khi rất nhiều trường đại học hàng đầu luôn đưa yếu tố văn hóa nghệ thuật hay thể thao vào chỉ tiêu xét tuyển… điều làm rất nhiều học sinh sinh viên chúng ta ngỡ ngàng khi nhận được kết quả từ chối với những lý do không đến từ điểm số…

Đối lập – luôn là hai thái cực, hai mặt mâu thuẫn với nhau, việc “đi thăng bằng trên dây” luôn giúp cho cuộc sống trở nên ý vị hơn đối với mỗi một cá nhân, tùy vào lựa chọn…

…“nếu yêu thế mà vẫn chưa đủ thì… hãy cố yêu nhiều hơn nữa…” – ai đó đã nói như vậy vì “cuối mọi cuộc chơi, quân hậu và quân tốt đều bị nhốt vào trong cùng một cái hộp” – ngạn ngữ Italy…

Một quả tim… một cái dạ dày… để gió cuốn trôi…

Xxx – npl

Để lại xã hội bên ngoài bậu cửa…

Nhà – nơi ta đi và về, là nơi bắt đầu và kết thúc một ngày, một cuộc săn mồi…

Cứ mỗi buổi sáng thức dậy, tôi thường cố để hiểu xem ngày hôm nay sẽ “có gì”, nỗ lực sắp xếp lên kế hoạch từ đêm hôm trước cho những công việc còn dang dở…  Để rồi khi bước chân ra đường, tôi lại phó mặc cho dòng đời xô đẩy; giả tảng như một kẻ vô tri, dập dềnh trồi sụt trong từng vòng xoáy cuộc đời…

Các nhà mô phạm, các nhà hiền triết hay những tấm gương thành công ở đời vẫn thường rao giảng về những bài học vượt qua trở ngại của chính mình và những người thành đạt xung quanh họ; những ngón đòn kỹ thuật để nhằm tăng mọi giới hạn và nâng cao năng lực của con người… Ai đó đã nói rằng phải dùng điểm mạnh để bổ khuyết cải thiện cho những điểm yếu, tôi thì tôi thấy chẳng có điểm yếu nào có thể mạnh lên được nên tốt nhất thì đã mạnh thì cho nó mạnh hơn nữa, còn yếu rồi thì… lờ nó đi… Nhưng, than ôi, đời cũng không “dễ như ăn kẹo”, mọi bài học, mọi sự rao giảng, thậm chí, mọi sự kiện vừa xảy ra đều trở thành quá khứ… cho dù có thế nào thì chỉ qua vài giờ đồng hồ cho tới một thập kỷ thì cũng chẳng ai nhớ và còn quan tâm chuyện đã xảy ra đó là chuyện gì…

Với lịch sử tiến hóa hơn 70 nghìn năm qua, loại người chứng kiến biết bao thay đổi nhưng từ trong sâu thẳm, cái loài động vật cấp cao ấy dường như vẫn còn lưu vết bản năng nguyên thủy ở đâu đó… – bản tính săn bắt hái lượm của một loài yếu ớt hay chạy trốn là chính… ấy vậy điểm yếu này cũng có cái hay, khi nó buộc loài người phải thích nghi và tiến hóa – nhưng [may là] cũng chóng quên… Cùng với xã hội hình thành và phát triển rồi các hình thái kinh tế cũng tiến hóa phát triển theo đó nhưng điểm thú vị là tính chu kỳ thì đâu đó vẫn còn nguyên… Những bài học dễ thấy qua từng lần khủng khoảng kinh tế vẫn còn đó, vẫn luôn được viết lại theo những kiểu gần gần giống nhau mà thậm chí ngay cả khi mực của những “trang sử” lần trước đó còn chưa kịp ráo…

  1. Khủng hoảng hoa Tulip năm 1637
  2. Bong bóng tại Mississippi năm 1720
  3. Bong bóng công ty Nam Dương năm 1720
  4. Ngày thứ Sáu đen tối năm 1869
  5. Sụp đổ thị trường chứng khoán Paris năm 1882
  6. Nỗi sợ hãi năm 1907
  7. Đổ vỡ thị trường chứng khoán năm 1929
  8. Khủng hoảng Đông Á 1997
  9. Cuộc giải cứu thất bại năm 2008
  10. Khủng hoảng do công nghệ năm 2010

đây cũng chỉ là 10 sự kiện lớn nhất với quy mô và sức tàn phá khủng khiếp nhất, chưa tính tới những sự kiện có quy mô nhỏ hơn chỉ ở mức vùng hoặc trong một quốc gia lãnh thổ.

Nhưng… những điều to tát này để nói lên điều gì nhỉ???

Ở đây, chỉ đơn giản để thấy rằng con người với khả năng mau quên của mình thì thường quyết định mọi chuyện bằng cảm tính và bằng trực quan, lúc thế này lúc thế kia chẳng biết đâu mà lần, vẫn là bản năng lang thang, nay đây mai đó của người du mục… Con người nếu nói về tổ chức thì yếu kém hơn loài sói, vì không có tính kỷ luật, không phân chia vị trí như loại sư tử, loại voi, cũng chẳng tình cảm như loài họa mi hay như loài dơi mặt quỷ – sau nhiều nghiên cứu cho thấy, nếu con dơi mặt quỷ không hút được máu sau một ngày đi săn thì nó có thể “vay” từ đồng loại và con dơi mang ơn đó luôn nhớ kỹ nó vay ai để luôn tìm cách trả ơn – và đó là cách bầy dơi mặt quỷ tồn tại… Tóm lại cóp nhặt mỗi nơi một tý hỗn độn và lỏng lẻo… với trung tâm được xác định bằng cái “TÔI” trong giác độ của từng cá thể trong một quần thể xã hội – là đơn vị phân chia nhỏ nhất… Nhưng hay nhất có lẽ vẫn là tính “quên” của con người, nhờ thế mà họ hợp tác thành những cộng đồng lỏng lẻo và sẵn sàng li khai hay gia nhập một cộng đồng mới – con người có lẽ là sinh vật duy nhất trên trái đất này luôn đi tìm kiếm cho mình một chỗ nương tựa, một lợi ích được bảo vệ…

Xã hội nào của loài người cũng cần tôn giáo, sinh vật yếu ớt tuy đã trở thành kẻ thống trị nhưng cũng vẫn cần chỗ dựa; loài người vốn sợ và tôn thờ sức mạnh nên tôn giáo trải qua thời gian cũng phát triển và tiến hóa để phù hợp với hoàn cảnh, phù hợp với từng câu chuyện “ngụ ngôn” của loài người. Với những điểm chung của mọi tôn giáo và tính kế thừa thì dần dà, tôn giáo cũng sẽ phải hợp nhất và có lẽ tôn giáo lớn nhất trong tương lai là “đạo thông tin” mà qua đó Google, hay Facebook là những “thầy tế” luôn hết mình cổ xúy cho đạo thông tin; liệu trên thế giới có tôn giáo nào mà biết được hết thông tin của từng cá nhân từ thông tin thô như tên tuổi, giới tính, nghề nghiệp tới thông tin nhạy cảm như sở thích, xu hướng tiêu dùng, hành vi có thể bị ảnh hưởng bởi các tác động… Phải thấy hoạt động và nhu cầu “checkin” có nét gì đó tương tự như những buổi cúng tế tôn giáo pha trộn những chất gây nghiện… bộ não dần không cần phải nhớ mà chỉ cần nhớ chỗ nào có 3-4G hay WIFI để “cầu đảo” Google giải quyết những thắc mắc của mình… Những hình ảnh “tự kỷ” với cái màn hình bé bằng bàn tay giờ không còn là hiếm nữa, người ta dường như thích giao tiếp thông qua phương tiện hơn là trực tiếp gặp gỡ và trao đổi…, ngay cả hẹn họ giờ cũng tiện hơn nhiều với các loại công cụ hẹn hò; email với nhiều ngôn ngữ sáng tạo đã đa dạng hóa những “bài sớ” được lập từ công cụ văn phòng gần như mặc định trên máy tính hay điện thoại thông minh…

Người ta không chỉ hiện đại hóa cuộc sống mà người ta còn nô lệ hóa chính mình vào công nghệ…

Bởi vậy, người ta giờ đi du lịch hay khám phá không chỉ là để hưởng thụ vẻ đẹp của thiên nhiên mà phần lớn là để đi “checkin” “cúng phây” là chính. Nếu như 10 năm trước, người ta đi khám phá văn hóa ở vùng đất mới, nghe một buổi hòa nhạc hay một sự kiện thể thao để thưởng thức thì giờ là đi để “cúng phây”, thậm chí, vô nhân tính hơn là thay vì cứu người tai nạn hay ở tang lễ, người ta vẫn “cúng phây” thay vì lo tìm người cứu chữa cho nạn nhân hay đơn giản chia sẻ nỗi đau cùng gia quyến người xấu số…

Xô bồ, hỗn loạn… ở một số nơi, một vài nhóm nhỏ trong loài người đã tiến hóa trở lại thành hoang dã…

Vì những giá trị vật chất – quy tiền, con người đã bán đi tất cả mọi thứ kể cả linh hồn của mình: vấn nạn buôn ma túy, bắt cóc và buôn người, buôn nội tạng… chỉ để làm giàu… bất chấp gây hại cho người khác hoặc chính những người xung quanh, hay tinh vi hơn như ăn bớt hỗ trợ của người nghèo, làm giả giấy tờ để hưởng chế độ ưu đãi, chế độ bảo hiểm, rồi… hay hơn là mua lợn bệnh về để tiêu hủy nhằm ăn chênh lệch hỗ trợ từ nhà nước… kể cũng là sáng tạo đấy vì dù sao, trong vùng có dịch, mua về để thiêu hủy cũng là có ý tốt…

Thế nhưng có chạy thế nào, có vật vã ra sao thì cũng cần… nghỉ ngơi…

Túm lại thì từ đơn giản tới phức tạp, từ ít tới nhiều, có tham lam bao nhiều đi chăng nữa thì thời gian để tĩnh lặng vẫn là điều quan trọng, ai rồi cũng có lúc phải tạm dừng chân lại để… thở. Tuy rằng, con người không phải loài động vật trung thành, không phải loài hoàn toàn theo bản năng, là loài duy nhất có cảm tính và sống bằng trực giác và trực quan đan xen; vậy nên loài người luôn xét sự vật sự việc thông qua một cơ cấu xử lý thông tin phức tạp nhưng không ổn định, thậm chí, đôi khi còn dẫn tới lạm dụng thông tin… Xưa là các câu chuyện thật giả lẫn lộn kể lể nhằm phục vụ cho một mục đích cụ thể nào đó, dần được truyền qua nhiều đời để rồi thành hư cấu – như các câu chuyện lý giải về sự xuất hiện của chính loài người qua các thầy tế, thầy tu có thể thấy rõ trong quá trình hợp nhất từ đa thần giáo tới độc thần giáo… và nay là qua mạng thông tin mà cuối cùng có lẽ dẫn tới “đạo của thông tin”…

Với “đạo thông tin”, người ta giờ đây chia sẻ không chỉ phương tiện di chuyển mà cả mái nhà (qua các tiện ích công nghệ thông tin) nhưng gia đình – một đơn vị lớn hơn cá thể nhưng khó có thể chia tách nhỏ hơn này – theo một nghĩa nào đó, lại là điểm khởi đầu và là điểm kết thúc của một cuộc đi săn… Trong gia đình, dù rằng vẫn lỏng lẻo về cấu trúc các mối quan hệ nhưng mỗi cá thể khi về với gia đình dường như là một dấu lặng, để nghỉ ngơi, để tái tạo lại sức mạnh đủ để ngày mai lại “dám” bước chân vào một cuộc đi săn mới…

và bởi vậy,

nếu đã về với gia đình thì hãy để những cái hỗn tạp, những cái xô bồ bên ngoài bậu cửa, đừng đem cả xã hội, đừng đem bất cứ tôn giáo nào về nhà, nếu còn khoác những cái đó trên người, còn “cúng phây” thì đừng nên về với gia đình…

“Ngoài kia nếu có khó khăn quá về nhà anh nhé, có em chờ!” – Có em chờ: ca sĩ Min.

Xxx – NPL

Một thế hệ nhìn đời qua màn hình của công nghệ…

Sau một tuần mổ mắt, một tuần bị cấm làm việc để dưỡng mắt sau mổ, và hai tuần kế tiếp sẽ là hạn chế làm việc để ổn định sức khỏe; tôi lại trải qua một thời gian dài nghỉ ngơi trong cưỡng chế… Nhưng có lẽ nhờ những tuần mò mẫm với từng con mắt bịt kín và thời gian café sau đó để khuây khỏa trong lúc chờ lấy lại thị lực để làm việc…  tôi chợt nhận thấy cuộc sống thay đổi nhiều hơn, vì: (i) không còn gắn chặt với điện thoại thông minh hay máy tính – chính xác thì chúng không còn là phương tiện giao tiếp chính của tôi; (ii) được chứng kiến các bạn trẻ tới các bạn trung niên ở lứa tuổi của tôi ngồi café ngay những bàn bên cạnh, thay vì nói chuyện trao đổi chia sẻ cùng nhau thì họ lại giao tiếp với nhau qua màn hình điện thoại thông minh dù chỉ cần ngẩng đầu lên là thấy được nhau…

Related image

Công nghệ vốn không có lỗi, chỉ là các rào cản kỹ thuật đã được công nghệ phần nào giải  quyết thấu đáo, cùng với nội dung phong phú nên đã trở nên lôi cuốn không cưỡng lại được…

Ngày nay, ngoài mạng xã hội, những công cụ (app) tiện dụng ở mọi nơi, từ đặt đồ ăn, đi lại, shopping… Một ví dụ điển hình ở nước láng giềng: Ant là công ty Fintech của Alibaba. Khi Alibaba phát triển, lĩnh vực thanh toán của họ bắt đầu cho phép thực hiện những giao dịch giữa người với người và sau đó là hỗ trợ mua hàng tại các cửa hàng vật lý. Alipay được thành lập vào năm 2011 và đổi tên thành Ant Financial; hiện tại, đã trở thành một trong những thể chế tài chính lớn nhất thế giới. Ở vòng huy động vốn gần đây nhất hồi năm ngoái, Ant được định giá tới 150 tỷ USD. Trong cùng một môi trường, đối thủ của Ant là WeChat Pay của WeChat – ứng dụng nhắn tin hàng đầu của Trung Quốc cũng được coi là công cụ “vạn năng”. WeChat Pay và Alipay đã thay đổi hình thức thương mại cũng như cuộc sống hàng ngày của người dân nơi đây, tạo điều kiện cho họ sử dụng phương thức thanh toán qua điện thoại bằng cách quét mã QR, bỏ qua hình thức thanh toán bằng thẻ tín dụng và thẻ ghi nợ. Tất cả mọi thứ đều có thể thực hiện qua những ứng dụng này, kể cả mua vé máy bay, vé tàu, vé xem phim, gọi taxi, trả tiền điện, đặt đồ ăn, kết hôn và rất nhiều hoạt động khác…

Trong 5 năm qua, Ant đã phát triển không chỉ trong lĩnh vực thanh toán hay các dịch vụ tài chính khác. Năm 2013, họ cho ra mắt quỹ MMF có tên Yu’e Bao (tích trữ kho báu), chỉ bằng một cú click, người dùng có thể hưởng khoản lợi nhuận trên số dư của tài khoản Alipay bằng cách gửi tiền vào Yu’e Bao. Tính đến tháng 3/2018, quỹ này đã nắm giữ khối tài sản trị giá Rmb 1,7 nghìn tỷ (tương đương USD 250 tỷ), đưa Yu’e Bao trở thành một trong những quỹ tiền tệ lớn nhất thế giới. Năm 2015, Ant bắt đầu cung cấp dịch vụ tín dụng xoay vòng. Năm sau đó, Mybank ra đời – đây là dịch vụ sử dụng dữ liệu của Alipay để đặt ra mức lãi suất và hạn mức tín dụng cho các khoản vay của doanh nghiệp nhỏ; cũng chính vào năm đó, Ant Fortune được “trình làng“, cho phép người dùng truy cập Yu’e Bao cùng các quỹ tiền số khác và một loạt những sản phẩm quản lý tài sản từ 30 công ty.

Đó cũng là cách họ trở thành cơn ác mộng của ngân hàng truyền thống…

Ở Việt Nam cũng như vậy… sự xâm chiếm của công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành làn sóng và cuộc cách mạng thực sự – sau các cuộc cách mạng nhận thức, nông nghiệp, công nghiệp và khoa học… đặc tả trong “lược sử loài người” – tác giả Yuval N. Harari. Bên cạnh những hoạt động giải trí như mạng xã hội và các trò chơi tương tác, từng tiện ích cũng được phát triển theo xu hướng … tuy còn chưa mạnh như ở các nước hàng xóm và cũng chưa xuất hiện nhiều “kỳ lân” nhưng tiềm năng phát triển thì là điều không thể chối cãi; đồng thời tác dụng phụ không chỉ vì thế mà bớt đi…

Theo tạp chí Economist, các ngân hàng sẽ phải tự sáng tạo để tồn tại trong quá trình tái cơ cấu cả ngành công nghiệp. Quá trình này sẽ mang đến một cách thức cho họ hiểu về cuộc chiến sắp tới, đó là các ngân hàng, công ty fintech, neo-bank và khách hàng cùng đổi mới. Cùng với đó sự phát triển ở mỗi quốc gia được thúc đẩy bởi quyền lực của các ngân hàng, thói quen của thị trường địa phương và quan điểm của các cơ quan quản lý. Nhiều ông chủ ngân hàng ở các quốc gia phát triển lo ngại rằng kế hoạch bành trướng ra bên ngoài Trung Quốc của Ant chỉ tạm thời bị hoãn lại. Không chỉ vậy, những “ông lớn” khác trong giới nhà giàu cũng phải dè chừng, bởi một kẻ “chân ướt chân ráo” với tham vọng lớn lao sẽ khiến “miếng ngon” không còn nhiều như trước. Và cách tiếp cận “nền tảng” của Ant, cung cấp dịch vụ kết hợp giữa các sản phẩm tài chính và phi tài chính từ các công ty khác trên ứng dụng của họ, đặt ra một thách thức với tài khoản vãng lai. Thách thức đó là mối quan hệ trọng tâm với các ngân hàng của hầu hết những người tại các nước giàu. Nếu nó bị phá vỡ, thì các ngân hàng sẽ phải làm gì để bán chéo các khoản vay, thế chấp hoặc bảo hiểm, lợi nhuận từ chênh lệch lãi suất và hoa hồng, hoặc phí của các dịch vụ không thường xuyên như ngoại hối hay thấu chi?

Các công ty fintech sẽ phải tập trung vào châu Á, nơi có dân số trẻ, thị trường dành cho các sản phẩm tài chính giá rẻ đang phát triển nhanh và những nơi các cơ quan quản lý tài chính đang tìm cách thúc đẩy cạnh tranh bằng cách khuyến khích những loại hình ngân hàng mới. Một lý do nữa để tập trung vào châu Á là họ chưa có nhiều cơ hội ở Mỹ, nơi ngân hàng số chưa phát triển hay có ảnh hưởng lớn tới ngành. Các ngân hàng ở đây được “bao bọc” bởi một loạt những quy định của tiểu bang và liên bang, việc điều hành một ngân hàng số độc lập là điều chưa thể…

Bởi áp lực thay đổi đến từ chính những chiếc điện thoại di động, nên cách tốt nhất để nhìn nhận cuộc chiến này là quan sát dưới quan điểm của nhóm người dùng tích cực nhất: dưới 30 tuổi. Dù rất nhiều người đang dần chuyển sang sử dụng mobile banking, nhưng tương lai của ngành công nghiệp này rõ ràng nằm trong tay của các “digital native“.

Với tốc độ phát triển như vậy, việc cuốn hút cũng là việc dễ hiểu… ai cũng tập trung dán mắt vào màn hình bằng bàn tay trên tay họ mà dường như quên mọi thứ đang diễn ra xung quanh. Chuyện “selfie” bằng “app” vì sợ xấu đã cũ rồi, chuyện “facebook”, “Instagram” để “tám”; thâm chí những app liên lạc tích hợp với mạng xã hội như: zalo, wechat, snapchat… hay trò chơi trực tuyến đa nền tảng (multi-platform game) đã thu hút không chỉ các bạn trẻ mà còn những người ở độ tuổi trung niên ở mức độ đáng kinh ngạc – trong quán café như Starbucks, Coffee Beans, hay Highland và Trung Nguyên vào ngày cuối tuần có thể thấy trung bình 100 người khách thì chỉ có 2 người đọc sách giấy trong khi 98 người khác chơi điện thoại; trong 10 bàn có nhóm khách đi cùng nhau ngồi chơi thì chỉ có khoảng 1 bàn mà các anh các chị quây quần nói chuyện với nhau thay vì chỉ nhìn vào “ô màn hình” nho nhỏ trên tay mỗi người… hay tệ hơn, họ “nói chuyện” với nhau thông qua “app chít chat” hay qua mạng xã hội để rồi tất cả cùng phá lên cười trong khoảnh khắc sau một câu chuyện vui, một “xì ta tút” (status) vừa được chia sẻ để rồi tất cả lại rơi vào im lặng tập trung cao độ miệt mài vận hành những “ngón cái”…

Cái nghèo đói sinh học dường như không còn là vấn đề quá lớn dù cho bên ngoài còn nhiều người sống dưới mức nghèo khổ, nhưng tỷ lệ người chết vì dư dinh dưỡng, vì McDonald nhiều hơn từ thiên tai, từ chiến tranh, từ chính trị hay vì thiếu lương thực rất nhiều… Mỗi sáng dậy, câu hỏi đầu tiên cho bản thân khi nhìn vào gương: “hôm nay phải giải quyết những gì?” là câu hỏi đã tồn tại trong suốt lịch sử loài người từ khi hình thành xã hội, từ khi con người xây dựng ý thức hệ và dần trở thành loài “siêu đẳng quyền năng” trên trái đất… và tới giờ vẫn vậy, nhưng những hành xử sau đó thì lại khác nhiều, con người với bản năng tàn ác ngày càng trở nên tham lam và ích kỷ…

Cùng với sự phát triển song song với sự tàn phá thiên nhiên của mình, con người với những cuộc cách mạng trong ý thức, nông nghiệp và khoa học đã dần trở nên thụ động và tàn ác hơn vô cảm hơn… Loài người vốn được “tự nhiên” ban cho một não để thay thế cho sức mạnh cơ bắp vốn là loài yếu ớt trong tự nhiên, nhưng với sự tiến hóa phát triển của mình, loài người đã xâm chiếm, thay đổi hệ sinh thái của chính mình hay một cách nói khác là tàn phá môi trường của chính mình và thế giới tự nhiên; có thể thấy qua tỷ lệ: loài chó, sói tự nhiên với số lượng chó thuần chủng, hay con lợn, con bò, con gà thuần chủng làm gia súc với số lượng của chúng trong tự nhiên hoang dã… Rồi, hơn cả,

chính trong xã hội loài người, hệ thống kinh tế với ngân hàng liệu có tương tự như mô hinh “ponzi” – đa cấp với hệ thống ngân hàng, chủ nghĩa tiêu dùng… – được coi là động lực cho tri thức phát triển; từ đa thần giao tới nhị nguyên và độc thần giao tới trí tuệ nhân tạo… can thiệp vào quá trình sinh học như thụ tinh nhân tạo, công nghệ gen với bản đồ DNA – cướp quyền của “tạo hóa”… và chỉ còn cái chết là chưa vượt qua được – cơ chế đồng hồ sinh học được cài đặt sẵn…

Thế đấy, con người đã làm được nhiều mà cũng hủy hoại nhiều… nhưng,

liệu với sự phát triển mạnh của công nghệ, con người còn tiếp tục tàn phá nốt ý thức, tri thức và sáng tạo của chính mình qua việc giao tiếp qua những thiết bị cá nhân – phá đi mối liên hệ giao tiếp hữu cơ vốn được coi là cơ sở hình thành ý thức hệ và cam kết xã hội cơ bản của mình???

Với những màn hình nho nhỏ, liệu chúng ta có trở thành những “chú ngựa bị che mắt” để chỉ biết nhìn qua một khe hở…???

“Thượng đế đã chết…” nhưng,

con người có thể thay thế “Người” làm “siêu nhân” hay không phải chăng phụ thuộc vào “ngón cái”???

Lãng đãng café một ngày vạn vật tối tăm và mờ ảo…

Xxx – npl

Vô tri…

Hoài lời nói kẻ vô tri, Một trăm gánh chì đúc chẳng nên chuông.” – Ca dao

Theo từ điển, vô tri – “無知” là không có khả năng nhận biết, hay theo từ điển Hán Nôm, có nghĩa là không biết gì… “Tôi chỉ biết một điều, đó là không biết gì cả!“, câu nói nổi tiếng của Socrates từ 2500 năm trước vẫn có sức nặng trong xã hội hiện đại: chúng ta thường bắt đầu như là nhà giáo điều, và – nếu mọi việc trôi chảy – thường sẽ kết thúc như là nhà hoài nghi, theo nhận xét của Hannah Arendt, nữ triết gia sắc bén của thế kỷ 20.

Tuy nhiên, đó là theo từ điển và theo người xưa để lại, với thay đổi gần đây của xã hội thì định nghĩa nên chăng cần được thay đổi để phù hợp hơn… với thời đại?

Trước kia là không biết mà thành “vô tri” vì thiếu thông tin, vì thiếu học – giáo dục, vì thiếu uốn nắn gia đình và xã hội – văn hóa… kể ra thì thời đó cũng khó vì chung quy không có phương tiện… nhưng có lẽ ở xã hội thời mông muội “vô tri” đó mà lại sống với nhau “tình” hơn… hay vì đơn giản hơn – cuộc sống, nhu cầu?

Bây giờ, ngoài xã hội, cùng với công nghệ phát triển, thông tin giờ gần như là tức thì… với các loại mạng xã hội có ngắn, có dài, có bài chia sẻ, có tin vắn… sách vở thì đầy, báo mạng thì không có thời gian mà đọc, lười thì “google thần chưởng”… ấy vậy mà sao càng nhiều lại càng “vô tri”???

Vậy nên, người ta có thể nói rằng không chỉ không còn gì là không biết mà phải là… quá biết – quá biết tới độ “vô tri”… tức là

quá biết, quá hiểu, quá rõ nhưng làm thì vẫn làm mà không có cảm nhận với xã hội xung quanh nên thành “vô tri”…

Này nhé,

Hẹp thì:

Nhà hàng Tháp Bà Làng Chài có tổng hóa đơn lên đến 16.5 triệu đồng cho 14 món ăn và 10 chai bia với những “siêu” món có giá “siêu đắt” như khổ qua xào có 250.000 đồng/đĩa, mồng tơi 250.000 đồng/đĩa, su su 250.000 đồng/đĩa, cháo 400.000 đồng/phần, tô cháo giá 400.000 đồng; tương tự, trứng xào cà chua giá 500.000 đồng” của nhà hàng Hưng Phát khiến các cơ quan chức năng tỉnh Khánh Hòa phải vào cuộc. Hưng Phát đã 3 lần đổi chủ, mới nhất vào tháng 2/2019, liên lạc với chủ cũ của nhà hàng, tên Phụng – người đàn ông này cho hay, anh đã rút hết vốn và bàn giao nhà hàng cho chủ mới vào ngày 2/2 (28 tháng Chạp) –  “Người chủ mới mua lại nhà hàng nhưng chưa tiếp nhận mà về Bắc ăn tết luôn. Họ tạm giao cho người quản lý mới điều hành”…

Ngày 7/2 (mùng 3 Tết), lãnh đạo UBND phường Xuân An, TX.Long Khánh, tỉnh Đồng Nai là nơi xảy ra vụ việc cho hay, đã xác định tài xế đi xe ô tô đánh người phụ nữ chở con nhỏ gây phẫn nộ cộng đồng mạng từ ngày mùng 1 Tết (tức ngày 5/2). Theo đó, người này được xác định là ông Nguyễn Thành T. ngụ tại Đồng Nai. Được biết sau vụ việc, ông T. vẫn chưa lên trình diện và đã tắt điện thoại…

Đường Nguyễn Huệ được coi là bộ mặt của TP nhưng sau countdown thì đã tả tơi vì rác thải. Nếu mỗi người đều ý thức tự gom rác của mình và bỏ đúng chỗ thì đâu có khủng khiếp như vậy” – bạn HH, một trong những bạn trẻ dọn rác sau giao thừa ở đường Nguyễn Huệ, cho biết; tại thành phố du lịch Đà Lạt, trong dịp Tết đã thu hút hàng ngàn lượt khách tham quan, tuy nhiên, người dân Đà Lạt đã ngán ngẩm vì TP xanh, sạch, đẹp này đã ngập trong biển rác; một điểm ngập rác khác được báo chí phản ánh là thủ đô Hà Nội, cụ thể là khu vực Hồ Gươm. Đêm giao thừa, mọi người đều háo hức trong lễ hội đếm ngược, nhưng sau khi người người ra về thì những con phố tại những khu vực lãnh trọn đủ loại rác do nhiều người tham dự lễ đếm ngược xả ra; “khi bọn em dọn thì thấy đủ loại rác, nhầy nhụa khắp đường. Từ chai lọ đến hộp đựng thức ăn, rồi giấy gói thức ăn, rồi cả vỏ các loại hạt nữa. Bọn em không phụ thì những người dọn vệ sinh chắc đuối lắm!”…

Rộng thì:

Cầu Vàm Cống (Đồng Tháp) xuất hiện vết vứt tại dầm thép rộng 4 cm, dài 2 m tại dầm thép trụ T29 mà chưa kịp khánh thành… Cầu Vàm Cống bắc qua sông Hậu thuộc địa phận huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp và quận Thốt Nốt, thành phố Cần Thơ cách cầu Cần Thơ gần 50 km về phía thượng lưu. Toàn dự án cầu và đường dẫn dài 5,75 km, trong đó phần cầu 2,97 km, gồm 4 làn xe cơ giới và 2 làn xe thô sơ; vận tốc thiết kế 80 km/h; 5700 tỷ có nguy cơ “hóa vàng”…

Tổng đầu tư tăng gần 3 lần sau 6 năm thi công, liên tục “đói” vốn, lộ sai phạm thất thoát gần 2.900 tỷ… khiến Metro Số 1 không thể hoàn thành năm 2020…  Metro Số 1 dài khoảng 20 km, được thành phố phê duyệt năm 2007 với tổng mức đầu tư gần 17.400 tỷ đồng (hơn 126.500 triệu yen Nhật). Đến năm 2009, tư vấn chung của dự án đã tính toán và xác định lại, tổng mức đầu tư là hơn 47.300 tỷ đồng (hơn 235.500 triệu yen Nhật) với nguyên nhân đội vốn được thành phố cho là: tăng khối lượng xây dựng nhằm đem lại hiệu quả đầu tư với đầu máy, toa xe, trang thiết bị nhà ga…??? nguyên liệu tăng giá, tăng lương tối thiểu 2006-2009; trượt giá giữa Yen Nhật – Việt Nam đồng và tỷ lệ tính toán các chi phí dự phòng, rủi ro trượt giá theo quy định mới; 30 nghìn tỷ đội vốn phải “bơm” thêm liệu có thành “phác đồ điều trị”…

Những dự án chậm tiến độ như sân bay Tân Sơn Nhất, metro, dự án chống ngập, nút giao Mỹ Thủy, bến xe Miền Đông. Ông cũng nêu tên cụ thể “nhiều dự án treo hàng thập kỷ” như Bình Quới – Thanh Đa hơn 20 năm, khu tái định cư tại phường Tân Thới Nhất (Q.12) hơn 16 năm, dự án khu đô thị đại học quốc tế hơn 10 năm, Saigon One… “Tôi đề nghị TP.HCM phải so sánh với Thượng Hải, Hồng Kông, Singapore chứ không phải với các TP trong nước. Phải yêu cầu cao như thế với đô thị trung tâm” – Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc; Thủ tướng cũng nói và nhắc đến việc thành phố HCM dừng một số dự án mà theo Thủ tướng, việc dừng một số dự án gây hoang mang xã hội, gây lãng phí, ảnh hưởng đến tăng trưởng phát triển, môi trường đầu tư nhất là có yếu tố nước ngoài…

Kìa điểu thú là loài vạn vật, Dẫu vô tri cũng bắt đèo bòng” – Cung oán ngâm khúc

Ô hô ai tai…

Xxx – NPL

Năm heo vàng đừng vội vàng như con thỏ…

2019-02-08 17.44.31

Nhâm nhi ly café đá đặc dẻo quánh, nhìn dòng người dần dần tấp nập lấy lại nhịp sống sau một kỳ nghỉ thật dài, mùng 4 năm con heo này là ngày đẹp nên các cửa hàng đua nhau mở hàng; ở cái xứ mà người gốc Hoa chiếm phần đông này thì màu sắc chủ đạo là màu đỏ, nên ngày này màu đỏ lại thêm phần rực rỡ. Tiếng chiêng trống của các đội múa lân rộn ràng từ ngoài đầu ngõ tới nơi cuối phố mừng gia chủ mở hàng một năm thêm thịnh vượng, an lạc

Ấy vậy mà cái không gian rộn rã cùng những đổi thay hàng ngày ở cái xứ này lại khiến người viết như chùng xuống… Một ly café chất lượng dành cho người khách quen nơi chỗ ngồi quen thuộc ưa thích mỗi lần về quê vợ đem lại những suy tư và mong mỏi trong dịp đầu năm mới.

Biểu trưng năm nay là con heo vàng – may mắn và tài lộc cho gia chủ. Con heo vốn là con vật hiền lành, là biểu tượng cuối cùng của một vòng can chi 12 con giáp (Hợi) và cũng đứng cuối cùng trong lục súc theo văn hóa phương Đông. Con heo hay con lợn (miền Bắc) là loài vật đã gắn bó lâu đời với con người và xung quanh đó là nhiều câu chuyện trong văn hóa đại chúng về con lợn. Trong văn hóa, con lợn cũng được gọi với nhiều tên như con heo, chú ỉn, trư, hợi.

Theo khoa học, heo nói chung là một chi động vật móng guốc có nguồn gốc ở đại lục Á-Âu được gộp nhóm tổng thể với danh pháp khoa học là Sus, thuộc họ Lợn (Suidae). Lợn rừng đã được thuần hóa và được nuôi như là một dạng gia súc để lấy thịt cũng như da. Các sợi lông cứng của chúng còn được sử dụng để làm một số loại bàn chải, da có thể dùng để sản xuất bóng bầu dục. Ngoài ra, phân của lợn nhà cũng được dùng làm phân chuồng để cải tạo đất;

Theo hội nhậu, heo nhà là một gia súc được thuần hóa, được chăn nuôi để cung cấp thịt, hầu hết heo nhà có lớp lông mỏng trên bề mặt da. Chăn nuôi lợn (heo) là một ngành hết sức quan trọng, nó cung cấp một số lượng rất lớn thịt cho bữa ăn của hàng tỷ người trên trái đất và là một loại thực phẩm thiết yếu. Heo nuôi chủ yếu dùng để lấy thịt; các sản phẩm khác từ thịt heo như xúc xích, lạp xưởng, jambon; đầu heo có thể được dùng làm dưa da đầu lợn; rồi gan, huyết và các nội tạng khác cũng được dùng làm thực phẩm (lòng heo);

Theo văn hóa, heo là con vật có sự gần gũi với đời sống con người là con vật mà hình ảnh của nó đã đi vào thơ ca, ca dao, hội họa dân gian, và là một biểu tượng văn hóa. Trong 12 con giáp, heo nằm trong số ba con vật cuối cùng (gà, chó, và lợn) có mối liên hệ gần với đời sống hàng ngày của con người hơn các con vật khác như rồng, cọp, khỉ. Trong văn hóa dân gian Việt Nam, con heo được thể hiện qua các bức tranh dân gian Đông Hồ, hình ảnh con heo hiện hữu trên tấm lịch tường gia đình thể hiện sự sung mãn, phồn thực, vui vẻ hạnh phúc.

Con heo trong quan niệm văn hóa cổ truyền thuộc dòng Âm ôn hòa nhã nhặn, sinh nở đầy đàn nên yếu tố phồn thực được đề cao trong loại tranh dân gian, chúc tụng năm mới gặp nhiều may mắn, con cháu đông vui, phúc lộc. Bức tranh heo đàn là biểu tượng của sự sung túc, no đủ, phồn thực. Trên mình heo có vòng khoáy Âm – Dương ngụ ý phát triển, sinh sôi nảy nở, bức tranh còn thể hiện con heo mẹ trắng xóa mắt lim dim lờ đờ, mõm tũm tĩm, năm con heo con, con xanh, con đỏ, con trắng, con tím lúc nhúc cả bầy dưới chân. Hình ảnh heo Cấn sắc nét nhất là trên tranh Heo ăn lá ráy, Nghệ nhân Đông Hồ đã quan sát kỹ con heo phàm ăn, đang sục mõm vào máng, cành lá ráy như động đậy, ước lệ.

Ở vùng đất thuộc hạ nguồn sông Hậu, người Khmer vẫn cho rằng heo năm móng và heo ba giò là những cốt tinh lang thang của người đầu thai, nếu trong nhà có một con heo như thế thì cũng đồng nghĩa với việc nhà ấy gặp những chuyện tai ương khủng khiếp, lục đục chuyện gia đình và người ta tìm mọi cách để tống khứ. Tại Chùa Dơi còn có tên gọi khác là chùa Mã Tộc ở tỉnh Sóc Trăng là nơi chốn những con heo đặc biệt này cư ngụ, cả phần xác lẫn phần hồn;

Theo tâm linh, trong ba con vật cuối cùng của 12 địa chi (gà, chó và heo), heo là con vật có thể nói đã từng song hành với con người trong suốt quãng đường dài tiến hóa. Tuy nhiên, người ta thường khinh con heo và hay nói theo quán tính ngu như heo hay ngu như con heo. Heo là một trong những con vật có một mối liên hệ lâu đời nhất với con người, không chỉ người Á châu mà còn cả châu Âu và các nền văn minh khác.

Con heo trong tự nhiên tuy là giống ăn tạp ăn nhiều hay bị gắn với chậm chạp ngu đần nhưng hiền lành, nên ông trời ban cho cặp nanh để phòng thân – tương truyền là cũng quý lắm chỉ sau vuốt hổ và gấu biểu trưng cho dũng cảm may mắn mà lại lành cho người đeo khác với đeo vuốt cọp phải chọn tuổi.

Chẳng cứ gì năm con heo vàng, người người, nhà nhà đều mong năm tới luôn may mắn hoan hỉ, phúc lộc hạnh phúc đầy nhà… và sau một năm chạy đôn chạy đáo, mọi người lại cũng chạy đây chạy đó chuẩn bị sắm sửa để “ăn” một cái Tết thật hoành tráng, năm này hơn hẳn năm trước… rồi chúng ta tới thăm nhà nhau chúc tụng đầu năm để rồi qua mỗi nhà lại ních thêm một phần… Tết ra, vòng bụng ai cũng dường như nhích thêm vài phân…

Câu chuyện vui đầu năm dường như không thể thiếu được những câu chuyện cà kê so sánh những thăng trầm trong cuộc sống của mình, của những người xung quanh như động lực cho sự phấn đấu của mỗi một cá nhân trong năm tiếp theo… Và cũng không thiếu đâu đó những câu chuyện so bì với nhau, những câu chuyện thêm thắt cho đậm chất kịch tính của người kể chuyện… bên chén rượu nồng với cỗ bàn ê hề, câu chuyện như thêm lửa… để rồi ra Tết có nhiều trường hợp rạn vỡ thật đáng tiếc giữa những người bạn thân…

Những năm gần đây, nhịp sống cũng thay đổi ít nhiều, người ta dường như không dành nhiều thời gian cho Tết nữa; nhưng cuộc sống có lẽ lại còn bị đẩy nhanh hơn nữa, thay vì ngồi tụ tập, thì giờ với công nghệ và mạng xã hội, người ta giao tiếp còn nhanh hơn…

Có cái duy nhất có lẽ không thay đổi được chính là sự chuẩn bị của Tết, người ta đổ ra đường để mua sắm; hay với giới trẻ, các dịch vụ giao hàng – “shipping” được tận dụng tối đa, năm nay người ta chợt thấy đột biến số lượng các “shipper” – người giao hàng với áo đỏ của Go-Viet, áo xanh của Grab, của Ninja Van,… vẫn cảnh đường tắc, mọi người cùng nhích từng bước – như thế này thì hơi ngoa, phải nói đúng là nhích từng cm, mà nhích được đã cảm thấy dư vị thoả mãn trong những ngày giáp Tết; rồi thì họ tranh nhau, dành nhau từng món đồ – ở đôi nơi nó gợi lại cho ta cái cảm nhận của thời bao cấp vào thập niên 80 – 90 của thế kỷ trước.

Giới có tiền thì êm ả hơn, họ đặt hàng giao tới tận nhà với những món đồ xa xỉ hơn hẳn những năm trước, xu hướng “chê” đồ truyền thống ngày càng đậm nét hơn với mứt Nhật, dưa Hàn, lựu Ai Cập, gà Anh, mẫu đơn Thượng Hải… dù có vậy thì bận rộn trên đường vẫn chính là những “shipper”, chăm chỉ nhích từng cm để chuyển đồ tới khách hàng cho kịp giờ… Cùng lúc đó, họ – giới có tiền còn mải mê xoay sở với bộn bề kinh doanh cuối năm, chốt sổ, ngoại giao… và không thiếu hình ảnh doanh nhân trước áo quần là lượt mà nay đầu bù tóc rối chạy đôn đáo lo tiền trả nợ, tiền lương cho người công nhân, người lao động về quê ăn Tết… Bản thân người viết cũng chứng kiến vài doanh nghiệp có tiếng trong thành phố chạy ngược xuôi bán tài sản, gán tài sản vay nợ lãi cao để kịp cho công nhân về dịp Tết… trả nợ lãi vay cho ngân hàng để kịp thời gian cho tổ chức tín dụng chốt sổ trước Tết; nếu không kịp, với kỳ nghỉ dài, ắt hẳn sẽ được nêu tên trên sổ “Nam Tào” – hậu quả là phải mất tới ba (03) năm sau mới được xóa tên nếu đảm bảo chất lượng tín dụng tốt, và khả năng huy động vay từ hệ thống ngân hàng trong ba năm đó sẽ dần trở nên xa vời cho tới khi được xóa tên… ấy vậy nên phải đôn phải đáo là vậy…

Như một cuộc chạy đua với đích đến là đêm giao thừa, người người tấp nập, nhà nhà chạy đua sao cho ai cũng được một cái Tết thật thảnh thơi; cuộc đua lên tới đỉnh cao kịch tính vào trưa ngày 30 – ngày cuối cùng của năm để rồi, người người nhà nhà chuyển sang một cuộc đua khác – từ cuộc đua ngoài đường chuyển về cuộc đua trong nhà – xoay vần trong bếp để hoàn tất mâm cỗ vào kịp thời khắc tất niên.

Có thảnh thơi được không?

Chắc chỉ có các em bé mới thảnh thơi hoan hỉ thật sự; người lớn thì nấu nướng, người già thanh niên trang hoàng quét dọn nhà cửa… đâu đó vang lên những âm thanh chúc tụng năm sớm từ những mâm cỗ hội họp gia đình bè bạn trước thời khắc giao thừa… Năm Heo vàng mà có lẽ sau Tết thì mặt “vàng” thật, mà là vàng ệch…

2019-02-08 17.04.01

Hối hả tất bật… kể cả trong dịp nghỉ lễ Tết Nguyên Đán cũng vậy, có chăng chỉ là khác nhau về hình thức… Phú quý sinh lễ nghĩa, dịp Tết không còn là dịp thảnh thơi để mọi người tới tụ tập nói chuyện với nhau hay gia đình sum họp nữa, mà không biết từ bao lâu rồi, Tết là dịp mọi người chưng ra phú quý khoe ra lễ nghĩa… có lẽ, cũng từ khi đó, người ta trở nên tất bật với Tết chăng???

Khổng Phu Tử có nhắn nhủ:

  • Tâm còn chưa thiện, phong thủy vô ích;
  • Bất hiếu cha mẹ, thờ cúng vô ích;
  • Anh em không hòa, bạn bè vô ích;
  • Làm việc bất chính, đọc sách vô ích;
  • Làm trái lòng người, thông minh vô ích;
  • Không giữ nguyên khí, thuốc bổ vô ích;
  • Thời vận không thông, mưu cầu vô ích.

Ở Việt Nam nghe đồn rằng từ thời thượng cổ, chỉ có lễ cơm mới là quan trọng nhất trong năm vì đó là dịp tạ ơn trời đất cho một mùa bội thu, tạ ơn cha mẹ dưỡng dục bằng hạt gạo mới dẻo đầy;

Ở Trung Quốc, không tháng nào không có một kỳ lễ cổ truyền, mà quan trọng nhất có lẽ là Tết Nguyên Tiêu (15/5 âm lịch). Dân gian đặt ra thì ít mà vua chúa vẽ ra rõ là nhiều… cũng là dịp để họ ngắm xem dân gian ấm no hạnh phúc ra sao chăng???

tất nhiên nước nào có phong tục tập quán nước đó, có điều nên chăng đừng biết thành một dịp thể hiện sự xa hoa xa xỉ của toàn xã hội, đừng biến thành cuộc chạy đua để rồi nếu có thắng – về đích thì cũng vẫn chỉ là con thỏ mà thôi…

Theo phép ẩn dụ quen thuộc, rùa thắng thỏ với hai phiên bản (version):

  • Vợ chồng nhà rùa nấp ở hai đầu đường đua, thỏ chạy tới tức thở mà không hiểu vì sao rùa luôn thắng…
  • Thỏ chủ quan lỡ ngủ quên trên đường đua, rùa tới đích – thắng…

Tất nhiên rùa luôn thắng vì đây là bài học cho sự kiên nhẫn, nỗ lực và thận trọng, không chủ quan trên bước đường đời… Thỏ thông minh láu cá nhanh nhảu với đôi chút kiêu ngạo nên luôn về bét… đó là người xưa muốn răn dạy các thế hệ sau.

Người viết thì có cái nhìn hơi khác một chút, cho dù ở phiên bản nào đi chăng nữa, rùa thắng cơ bản vì rùa biết sống cho mình, thảnh thơi trên nẻo đường của mình, cho dù thỏ có chế giễu thế nào đi chăng nữa, vẫn là những nỗ lực hàng ngày, rùa vẫn “bò như rùa”… rùa thanh thản, có lẽ vậy…

Đích là nơi mọi người mong muốn đạt tới, nhưng nhìn gần kỹ lại, đích của mọi người vô cùng khác nhau, sức chạy của mỗi người cũng không giống nhau; vậy tại sao phải so sánh với nhau, phải chạy đua với nhau… Cuộc sống cần được tận hưởng một cách đúng nghĩa, con người cần có những giây phút sống với chính mình để hiểu được ý nghĩa cuộc sống thay vì chạy theo những trào lưu của xã hội; thậm chí như ở Trung Quốc đại lục, năm nay người ta đã “lì xì” bằng “áp” qua điện thoại di động – ví điện tử, tài khoản trực tuyến, và Wechat… Có lẽ họ đã sớm quên mất ý nghĩa của tục lệ “lì xì” nhiều hơn rất nhiều việc “cho tiền” thuần túy, chữ “tiện” cùng với công nghệ đâu đó đã bị lạm dụng để rồi được dịp chà đạp lên một nét văn hóa xưa; Hongkong hàng năm chính phủ in duy nhất tờ 10 đô la HongKong để “lì xì” – tất nhiên là lưu thông được; phải biết rằng việc in tiền tại HongKong do ba ngân hàng chính phát hành theo quy định của ngân hàng và chính quyền quyết định, và tục lệ vẫn được lưu giữ và trân trọng qua những cái nho nhỏ này vậy…

Vốn là dịp sum họp gia đình, nên chăng dành nhiều thời gian hơn quây quần gia đình thay vì những tất bật bếp núc, những tục và lệ… tất nhiên cũng phải chuẩn bị, cũng phải nấu nướng nhưng có nhất thiết mất nhiều thời gian như một cuộc đấu tới vậy, heo vàng chắc cũng khó có thể vượt qua những mâm cao cỗ đầy, những sơn hào hải vị. Cuộc sống của một năm đã vốn đầy bận rộn, liệu chúng ta dành được bao giây phút cho người thân, người xung quanh???

là những thời khắc thiêng liêng chuyển giao giữa cái cũ và cái mới, chúng ta có đủ tĩnh tâm, đủ “thanh thản như rùa”, đủ “hiền lành như heo” để chiêm nghiệm lại những được mất cá nhân, hoạch định cho mình cái đích mới…

liệu còn đủ thời gian tĩnh tại đắm mình trước không gian tĩnh lặng bình an một cảnh chùa buổi đầu năm…

Thời gian trôi…

Xxx – npl