Sau tất cả, những gì còn lại… – After all, what’s left…

Sự khám phá bắt đầu bằng nhận thức về tính chất bất thường, tức là từ sự thừa nhận rằng thực tế khách quan khác với những kỳ vọng được dẫn dụ bởi mô thức đang chi phối khoa học chuẩn mực,” – Thomas Kuhn.

“Discovery commences with the awareness of anomaly, i.e. with the recognition that nature has somehow violated the paradigm-induced expectations that govern normal science,” – Thomas Kuhn.

Không giống với những trận dịch bệnh khác trong lịch sử, hoặc giả chăng là chưa có nhiều trận ôn dịch nào có tốc độ phủ và vùng phủ lan nhanh như Covid-19, tuy tỷ lệ tử vong dường như không cao nhưng đã gây ra nhiều sự hoảng loạn ở nhiều quốc gia; trong cái hoảng loạn đó, sự khác biệt trong cách hành xử là điều có thể nhìn thấy rõ ràng cũng như sự phân tầng trong từng xã hội – nó thuộc về hành vi và ý thức hệ.

Unlike other epidemics in history, or not so many epidemics have had such a speed of spread and coverage as fast as Covid-19, although the mortality rate seems not high, it has caused many panics in many countries; in that panic, the difference in behavior is clearly visible as well as stratified in each society – it belongs to behavior and ideology.

Trong lịch sử phát triển của loài người, những trận ôn dịch kinh khủng phải kể tới “cái chết đen – Black Death” (1347 – 1351) đã giết đi 200 triệu người, hay dịch thủy đậu (1520) với 56 triệu, hoặc cúm Tây Ban Nha (1918 – 1919) với 40-50 triệu cái chết, thì có thể nói số lượng nạn nhân của Covid-19 còn chưa là gì, ngay cả khi so sánh với đại dịch HIV/AIDS (1981 – ) với 25-35 triệu nạn nhân tử vong, nhưng với tốc độ lan truyền lây nhiễm cùng với tốc độ của truyền thông, nó đã thực sự là một “siêu bão” – cơn bão đủ mạnh để bẻ gẫy chuỗi cung ứng toàn cầu và hơn thế đủ sức đảo lộn một số giá trị xã hội…

In the history of human evolution, catastrophic plagues include the “Black Death” (1347 – 1351) killed 200 million people, or the small pox epidemic (1520) with 56 million deaths, or Spanish flu (1918 – 1919) with 40-50 million deaths, it could be said that the number of victims of Covid-19 has been considered as nothing, even when compared to the HIV / AIDS pandemic (1981 -) with 25- 35 million victims died up to now, but at the rate of spread of infection along with the speed of the media, it was truly a “super typhoon” – a storm strong enough to break global supply chains and more than that to turn over some social values …

Trước tiên, khởi điểm bùng phát chính là tại thành phố công nghiệp Vũ Hán của Trung Quốc, nơi tập trung sản xuất, theo công ty nghiên cứu Dun & Bradstreet, ít nhất 51.000 doanh nghiệp trên thế giới có một hoặc nhiều nhà cung cấp trực tiếp tại Vũ Hán. Việc thiếu nguyên vật liệu đến từ Trung Quốc đã khiến dây chuyền sản xuất trên thế giới bị ảnh hưởng. Nhà máy sản xuất của hãng xe hơi Fiat Chrysler tại Kragujevac, Serbia đã phải ngưng hoạt động. Không những thế, Trung Quốc cũng sản xuất đến 90% penicilline, 60% và 50% các hoạt chất giảm đau lần lượt gồm hạ sốt paracétamol và ibuprofène. Tất cả các hãng dược phẩm lớn trên thế giới đều sử dụng nguồn cung ứng từ Trung Quốc; Ông bộ trưởng Kinh tế Pháp Bruno Le Maire hồi cuối tháng 02/2020 cho biết Trung Quốc bào chế đến 80% hoạt chất phục vụ ngành dược phẩm. Theo công ty phân tích dữ liệu IDC, Trung Quốc là nước sản xuất đến 70% số điện thoại smartphone bán ra trên toàn cầu. Việc nhiều nhà máy ở nước này phải ngưng hoạt động đã khiến ngành sản xuất điện thoại thông minh chỉ đảm bảo được 2/3 sản lượng trong quý 01/2020. Dù chưa thể thống kê hết, nhưng cuộc khủng hoảng mang tên virus corona đã cho phép đo lường tầm quan trọng của Trung Quốc đối với nền kinh tế thế giới.

First, the starting point for the outbreak was in China’s industrial city Wuhan, where production has been concentrated, according to research firm Dun & Bradstreet, at least 51,000 businesses in the world have had at least direct one or more suppliers in Wuhan. The lack of raw materials from China had affected production lines around the world. The car factory of Fiat Chrysler in Kragujevac, Serbia has been shut down. Not only that, China also produces 90% of penicillin, 60% and 50% of analgesic active ingredients including antipathetic paracetamol and ibuprofen. All major pharmaceutical companies in the world have used supplies from China; French Economy Minister Bruno Le Maire said at the end of February 2020 that China made up to 80% of the active ingredients for the pharmaceutical industry. According to data analysis firm IDC, China is a country that has produced up to 70% of smartphones sold worldwide. The shutdown of many factories in the country has caused the smartphone industry to only guarantee two-thirds of production in the first quarter of 2020. Although statistics have not be fully collected, the crisis called corona virus has allowed to measure the importance of China to the world economy.

Nếu chỉ khoanh vùng trong nội địa Trung Quốc thì có lẽ vấn đề có thể sẽ không quá trầm trọng như vậy; với tốc độ lây lan nhan khủng khiếp, dịch bệnh nhanh chóng lan rộng ra châu Á và sang châu Âu thông qua việc đi lại di chuyển của các doanh nhân, người đi lao động và khách du lịch, khiến nhiều tuyến hàng không ngưng trệ, các chuyến du lịch bị hủy, nhiều nhà máy phải đóng cửa, các sự kiện lớn và các trận thi đấu thể thao cũng bị hủy. Các du thuyền bị từ chối nhập cảnh vì lo ngại có mầm bệnh trên tàu. Hàng loạt đường bay đến các vùng dịch bị dừng hoạt động. Người gốc Á tại châu Âu và Mỹ bị kỳ thị, chỉ một tiếng ho ở phố người Hoa tại Chicago cũng khiến mọi người hoảng loạn. Các quốc gia buộc phải cách li đóng cửa biên giới, trong đó, bi đát nhất là ở châu Âu, nơi các nước liên thông đã khiến tốc độ lây lan còn khủng khiếp hơn nữa – chính việc cô lập này đã bẻ gẫy chuỗi cung ứng trên toàn cầu và bởi vậy, tiêu dùng mọi nơi trên thế giới cũng bị ảnh hưởng tương ứng. Đơn cử, 50% tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc là nhờ vào tiêu thụ trong nước, vì thế chính nước này sẽ phải gánh chịu cú sốc kinh tế lớn nhất. Theo nghiên cứu của ngân hàng Nhật Nomura, dịch bệnh sẽ khiến Trung Quốc mất 3 điểm GDP trong quý 1.

If only localized within China continent, perhaps the problem may not be so serious; with the rapid spread of the epidemic, the disease has quickly stressed out to Asia and to Europe through the travel of businessmen, workers and tourists, causing many air routes to stop, tours to be canceled, factories to be closed, major events and sports matches to be also canceled. The yachts were refused entry because of fears of a pathogen on board. Numerous flight routes to the epidemic areas have been stopped. Asians in Europe and the United States were discriminated against, just a cough in the Chinatown in Chicago also made people panic. Countries have been forced to quarantine and close their borders, which of Europe was most tragic, where the connection linked countries has made the spread of speed even worse – it was this isolation that has broken the global supply chain and therefore, consumption everywhere in the world has been also affected in accordingly. For example, 50% of China’s economic growth was constructed on domestic consumption, thus, it would suffer the biggest economic shock. According to research by Nomura Bank, the disease would cause China to lose 3 points of GDP in Q1.

Bệnh dịch đã làm đảo lộn cuộc sống của hàng chục triệu người ở các quốc gia ghi nhận có dịch. Khẩu trang y tế và các sản phẩm khử trùng thành những mặt hàng được săn lùng trong mùa dịch. Người Trung Quốc vơ vét khẩu trang tại các cửa hàng bất chấp giá tăng chóng mặt, các bệnh viện cũng phải kêu gọi quyên góp khẩu trang. Tại Trung Đông, giá khẩu trang tăng gấp 30 lần. Ở Hong Kong, hàng dài người chờ đợi mỗi khi các cửa tiệm và siêu thị bổ sung khẩu trang và giấy vệ sinh – mặt hàng khan hiếm vì họ phụ thuộc vào nguồn cung từ Trung Quốc đại lục.

The plague has massed up the lives of tens of millions of people in the countries where the disease had been reported. Medical masks and antiseptic products were hunted during the epidemic season. Chinese people were scooping up masks at stores despite price skyrocketing, leading hospitals have to call for a donation. In the Middle East, masks cost 30 times. In Hong Kong, long lines were queuing when shops and supermarkets add masks and toilet paper – items that have become scarce because they heavily depended on supply from mainland China.

Tương ứng, dịch bệnh do virus corona dĩ nhiên có tác động đối với nền kinh tế Việt Nam, vốn dĩ phụ thuộc rất nhiều vào kinh tế Trung Quốc, mà lại là quốc gia có chung biên giới trải dài với Trung Quốc; vì vậy, chỉ có giao thương phần nào hạn chế và chủ yếu đến từ phía Trung Quốc khiến hàng dài các đoàn xe chờ thông quan xuất khẩu nông sản hoa quả sang Trung Quốc, Việt Nam hầu như không đóng cửa biên với người hàng xóm của mình, chỉ đóng phía Tây Nam và vẫn duy trì giao thương. Tuy nhiên, do ảnh hưởng của dịch, dự báo số lượng doanh nghiệp thành lập mới sẽ giảm ở hầu hết các lĩnh vực so với cùng kỳ năm 2019 (15/17 ngành), trong đó giảm mạnh lĩnh vực nghệ thuật, vui chơi và giải trí (giảm 23%), lĩnh vực bán buôn, bán lẻ, sửa chữa ô tô, xe máy (giảm 11,8%), dịch vụ lưu trú và ăn uống (giảm 14,5%) dẫn tới số lao động đăng ký mới giảm mạnh như nghệ thuật, vui chơi và giải trí (giảm 50,2%), vận tải kho bãi (giảm 37,9%). Trong đó, cụ thể,

Correspondingly, the corona virus plague has had an impact on the Vietnamese economy, which had heavily depended on the Chinese economy, while that also shares a long border with China; therefore, only trade has been limited and mainly from China side made long lines of trucks waiting for customs clearance to export fruits and vegetables to China, Vietnam almost did not close the border with its neighbors, but only the Southwest borders and was still maintaining trade. However, due to the impact of the epidemic, it has been forecasted that the number of newly established businesses would decrease in most sectors compared to the same period in 2019 (15/17 sectors), including a sharp decline in the arts and entertainment sector (down 23%), wholesale, retail, repair of automobiles and motorbikes (down 11.8%), accommodation and catering services (down 14.5%) led to a sharp decline in the number of newly registered workers in such as art, entertainment and relaxing (down 50.2%), transportation and warehousing (down 37.9%). In particular, specifically,

ở khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản ngày càng gặp khó khăn cũng như chịu tác động nặng nề trước dịch bệnh do coronavirus gây nên. Cùng với dịch tả lợn châu Phi, dịch cúm gia cầm, “thẻ vàng” xuất khẩu thủy sản của Việt Nam đi châu Âu hiện vẫn chưa được gỡ, tình hình lại càng nhiều khó khăn và thách thức;

in the sectors of agriculture, forestry and fishery, it has been increasingly difficult and seriously affected by the disease caused by Corona virus. Along with the African swine cholera, the bird flu, the “yellow card” to Vietnam’s seafood exports to Europe had not been removed, the situation has been becoming more and more difficult and challenging;

ở lĩnh vực sản xuất công nghiệp, khối ngành công nghiệp điện, điện tử vốn là nhóm mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu lớn nhất giữa Việt Nam và Trung Quốc với tổng trị giá khoảng USD 37,5 tỷ (trong đó xuất khẩu USD 17,8 tỷ và nhập khẩu là gần USD 19,7 tỷ) năm 2019 cũng đối mặt với nhiều vấn đề; vì ngành công nghiệp điện tử của Việt Nam nhập khẩu linh kiện điện tử chủ yếu từ Trung Quốc, việc duy trì các biện pháp kiểm dịch ảnh hưởng rất lớn đến nguồn cung ứng đầu vào phục vụ sản xuất cũng như thị trường tiêu thụ cho ngành điện tử Việt Nam, tác động lớn đến nguồn linh kiện, phụ kiện đầu vào cho sản xuất trong nước;

in the field of industrial production, the sector of electricity and electronics industry brought the largest export turnover between Vietnam and China with a total value of about USD 37.5 billion (of which USD exports 17.8 billion and import is nearly USD 19.7 billion) in 2019 has also faced many problems; as Vietnam’s electronics industry imported electronic components mainly from China, the maintenance of quarantine measures greatly affected input supply for production as well as consumption markets for electronics industry in Vietnam, bringing big impacts to the source of components and accessories for domestic production;

ngành dệt may Việt Nam do phải nhập khẩu số lượng lớn nguyên liệu dệt may từ thị trường Trung Quốc để phục vụ sản xuất và xuất khẩu. Nếu dịch bệnh do virus corona kéo dài sẽ khiến các doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu dệt may trong nước gặp khó khăn trong việc tìm nguồn nguyên vật liệu đầu vào dẫn đến tăng chi phí sản xuất, lợi nhuận giảm; nhưng,

Vietnam’s textile and garment industry has to import large quantities of textile materials from the Chinese market to serve production and export. If the disease caused by corona virus has lasted longer, domestic textile and garment production and export enterprises would find it difficult to find input materials, resulting in increased production costs and reduced profits; but,

nặng nề nhất vẫn là ngành du lịch và giao thông; theo điều tra chi tiêu của khách quốc tế đến Việt Nam, bình quân 1 khách Trung Quốc đến nước ta chi tiêu bình quân khoảng USD 743,6, các khách đến từ các quốc gia khác chi tiêu bình quân USD 1.141,5/khách, do vậy nếu dịch kéo dài hết quý I, thiệt hại về doanh thu từ khách quốc tế năm 2020 là khoảng USD 2,3 tỷ, nếu dịch kéo dài hết quý II, thiệt hại sẽ khoảng USD 5 tỷ. Nếu như trước đây, mỗi ngày trung bình có khoảng 80 chuyến bay qua lại giữa Việt Nam và Trung Quốc, thời gian bùng phát dịch, các chuyến bay bị hủy hoàn toàn. Ngoài ra, ngành vận tải đường sắt và đường bộ, xe bus, taxi cũng sụt giảm do lượng khách đi lại giảm, lễ hội tổ chức hạn chế; cùng lúc đó, những dịch vụ hỗ trợ vận tải cũng giảm theo, đặc biệt là dịch vụ hỗ trợ vận tải hàng không như việc quản lý bay, dịch vụ cảng hàng không cũng chịu ảnh hưởng như một phản ứng dây chuyền…

the heaviest was tourism and transportation; according to the expenditure survey of international visitors to Vietnam, on average, 1 Chinese tourist to Vietnam spent an average of USD 743.6 while guests from other countries spent an average of USD 1,141.5/ person , so if the epidemic would last within the first quarter, the loss of revenue from international visitors in 2020 would about USD 2.3 billion, if the epidemic lasts for the second quarter, the damage would be about USD 5 billion. In the past, there were about 80 flights between Vietnam and China every day, the outbreak time and the flights were completely canceled. In addition, the railway and road transport, bus and taxi industries also decreased due to a decrease in the number of passengers and festivals; at the same time, the support services for transport also decreased, especially the support services for air transport such as flight management, airport services also affected as a “domino” reaction …

Lịch sử cho thấy với những sự kiện “thiên nga đen”, tác động dài hạn có thể là khá nhỏ, thậm chí không đáng kể. Điều này có khả năng xảy ra vì nền kinh tế Trung Quốc đã không còn mong manh. Trung Quốc đã ít phụ thuộc vào xuất khẩu hơn so với năm 2003 – thời điểm bùng phát dịch SARS. Trung Quốc cũng có điều kiện hơn để phục hồi nhanh sau những cú sốc lớn. Một nguồn sức mạnh thường được đánh giá thấp là sự phát triển nhanh chóng của kinh tế kỹ thuật số ở nước này. Có đến 35,3%, hoặc một ghi nhận khác là 25%, doanh số bán lẻ của đất nước này đến từ thương mại trực tuyến; mức độ thâm nhập Internet di động rất cao và không ngừng tăng lên; hệ thống thanh toán di động có thể xem là hiện đại nhất thế giới. Người dân và doanh nghiệp được kết nối với Internet và hoạt động trực tuyến, do đó sẽ dễ dàng tạo ra một lượng lớn dữ liệu. Qua đó, thông qua AI, phân tích quy mô và hiệu quả từ hệ sinh thái kỹ thuật số sẽ gia tăng. Điều này sẽ hỗ trợ đáng kể cho sự phục hồi kinh tế của Trung Quốc nhất là khi đối diện với cuộc khủng hoảng làm hạn chế khả năng di chuyển. Cơ sở hạ tầng kỹ thuật số tiến tiến có nghĩa là người lao động trong nhiều ngành nghề có thể làm việc tại nhà, ngay cả khi họ đang bị cách ly; tương tự, các nền tảng học trực tuyến có thể bù đắp một số tác động do trường học phải đóng cửa…

History has shown that with the “black swan” events, the long-term view impact may be quite small, even insignificant. This may be likely because the Chinese economy has no longer been fragile. China was less dependent on exports than in 2003 – the time of the SARS outbreak. China also has had more firmed foundations to recover quickly after major shocks. A source of power that had often been underestimated was the rapid development of the digital economy in the country. Up to 35.3%, or 25% as from other sources, the country’s retail sales have come from online commerce; mobile Internet penetration level has been very high and constantly increasing; mobile payment system could be considered as the most modern in the world. People and businesses are connected to the Internet and operate online, so it would be easy to create large amounts of data. Thereby, through AI, scale analysis and efficiency from the digital ecosystem would increase. This will significantly support China’s economic recovery especially when faced with a crisis limiting mobility. Advanced digital infrastructure means that workers in many occupations could work from home, even when they would be isolated; similarly, online learning platforms could offset some of the impact due to school closes…

Vừa là tâm chấn của dịch bệnh, Trung Quốc cũng là một ví dụ điển hình cho việc kiểm soát thông tin của chính quyền. Người dân chỉ thường theo dõi thông tin thông qua các trang mạng xã hội nội địa như Weibo và WeChat, những nơi được cho là vẫn phản ánh tiếng nói của quần chúng trung thực hơn, ngay cả khi các trang này cũng được quản lý kiểm duyệt nghiêm ngặt…

As the epicenter of the epidemic, China is also a typical example of government control of information publication. People has only followed the information through domestic social networking sites like Weibo and WeChat, which have been said to still reflect the voice of the public more honestly, even if the sites have been also monitored strictly…

Trung tâm an toàn WeChat ngày 25/1/2020 đã ban hành thông báo về việc kiểm soát tin đồn về dịch bệnh Covid-19 gây ra, căn cứ dự thảo sửa đổi Bộ luật hình sự Trung Quốc. WeChat nói họ sẽ kiên quyết xử lý nghiêm nội dung vi phạm trên mạng, kiểm duyệt nội dung, tùy mức độ vi phạm sẽ xử phạt, khóa tài khoản có thời hạn hoặc không thời hạn. Ngoài ra, việc cố ý đưa thông tin sai lệch, không đúng sự thật lên mạng, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến trật tự an toàn xã hội sẽ bị cưỡng chế, phạt tù dưới 3 năm; gây hậu quả nghiêm trọng sẽ bị phạt 3 đến 7 năm tù.

The WeChat safety center on January 25, 2020 issued a notice on controlling rumors of the Covid-19 disease outbreak, based on a draft revision of China’s Criminal Code. WeChat said it would resolutely handle the offending content online, censor content, depending on the severity of the violation, it may lock accounts down for a definite or indefinite period. In addition, intentionally posting false and untrue information online, causing serious impacts on social order and safety, will be subject to imprisonment and imprisonment of less than 3 years; serious consequences will result in a punishment of 3 to 7 years in prison.

Nhưng, theo trang theinitium.com (Hong Kong), đêm 6 đến rạng sáng 7-2, thông tin về cái chết của Lý Văn Lượng, vị bác sĩ đầu tiên cảnh báo về virus corona ở Trung Quốc, đã dấy lên một làn sóng dư luận chưa từng có từ khi dịch bệnh bùng phát đến nay. Cư dân mạng bất bình vì người bị quy kết tung tin thất thiệt lại là người can đảm nói lên sự thật, trong tình cảnh người dân thì thiếu thông tin còn giới chức thì quan liêu, vô trách nhiệm. Cư dân mạng chia buồn và yêu cầu chính quyền xin lỗi, thậm chí tranh luận về tự do ngôn luận. Đến 6h sáng 7-2, chủ đề “Bác sĩ Lý Văn Lượng từ trần” trên Weibo có đến 670 triệu lượt truy cập, 737.000 lượt bình luận; chủ đề “Lý Văn Lượng từ trần” có đến 230 triệu lượt truy cập, 209.000 lượt bình luận; chủ đề “Tôi muốn tự do ngôn luận” có đến gần 3 triệu lượt truy cập và gần 10.000 lượt bình luận. Nhiều bài viết trên WeChat bị kiểm duyệt ngay sau khi đăng tải, nên các tài khoản khác đã chụp màn hình ngay khi đọc được, và đùa nhau rằng hiệu lực của thông tin có nghĩa là hôm nay không đọc ngày mai sẽ không còn. Một tài khoản WeChat nhắc lại câu chuyện hơn chục năm trước của bác sĩ quân y Tưởng Ngạn Vĩnh, người đã báo cáo chính quyền và báo chí trong nước về tình hình dịch bệnh SARS năm 2003 nhưng không nhận được bất cứ hồi âm. Sau khi thông tin đã được tờ Time của Mỹ đăng tải, số ca nhiễm bệnh chính xác mới được Trung Quốc công bố và Tổ chức Y tế thế giới (WHO) mới bắt đầu hỗ trợ Trung Quốc kiểm soát dịch bệnh. Các sự kiện và nhân chứng cho thấy: việc kiểm soát thông tin trong một xã hội “đóng” như tại Trung Quốc, đã khiến cả Trung Quốc lẫn cộng đồng quốc tế phải trả giá đắt, cho dù việc phương diện khoa học kỹ thuật, họ rất phát triển…

But, according to theinitium.com (Hong Kong), on the night of 6 to 7 February, news of the death of Li Wenliang, the first doctor who had warned of corona virus in China, sparked a wave of public opinion has never been since the outbreak of the disease. Netizens were dissatisfied because the person who had been accused of launching false rumors was the one who courageously told the truth, in the situation that people was lacking information and officials were bureaucratic and irresponsible. Netizens expressed their condolences and demanded the authorities to apologize, even argued about freedom of speech. By 6 am February 7, the topic “Doctor Li Wenliang died” on Weibo had 670 million visits, 737,000 comments; the topic “Li Wenliang passed away” had 230 million hits, 209,000 comments; the topic “I want free speech” had nearly 3 million hits and nearly 10,000 comments. Many of WeChat’s posts were censored shortly after posting, so other subscribers took screenshots as soon as they were read, and jokingly joked that the validity of the information meant that today’s unread tomorrow would no longer exist. A WeChat subscriber recounted the story more than a dozen years ago by military doctor Jiang Yanyong, who had reported to local authorities and the press about the SARS epidemic in 2003 but did not receive any response. After the information was published by Time of America, the exact number of new cases was announced by China and the World Health Organization (WHO) has just started supporting China to control the disease. Facts and witnesses showed that the control of information in a “closed” society like in China, has costed both China and the international community, despite the scientific and technical aspects, they have been very developed …

Trong chủ trương hỗ trợ phòng chống dịch, với Công văn số 267/BTTTT-TTCS, Bộ Thông tin và Truyền thông của Việt Nam nhấn mạnh, các yêu cầu đối với cả hệ thống công quyền lẫn hệ thống truyền thông chính thức trong công văn vừa dẫn là theo chỉ đạo của Ban Bí thư Đảng và Thủ tướng. Nếu hệ thống truyền thông chính thức “phải kiểm chứng thông tin từ các cơ quan chức năng khi khai thác thông tin từ báo chí nước ngoài”. Việc “nâng cao ý thức người dân tuân thủ các khuyến cáo, biện pháp của cơ quan chức năng nhằm hạn chế sự lây lan của dịch bệnh” cùng lúc yêu cầu báo chí “không sử dụng “tít” và nội dung bài nghi vấn, suy đoán, gán ghép, liên hệ thiếu căn cứ, không đúng bản chất sự việc”, chỉ được loan báo “diễn biến tình hình dịch bệnh và các biện pháp phòng chống, ngăn chặn lây lan dịch bệnh từ nguồn chính thức [của Ban Chỉ đạo Quốc gia phòng, chống dịch bệnh viêm đường hô hấp do chủng mới của virus Corona gây ra, của Bộ Y tế và các cơ quan có thẩm quyền]”; nhưng với những trường hợp bất hợp tác, giấu diếm dẫn tới việc lây nhiễm lan rộng ra xã hội thì liệu đã có chế tài phù hợp… Bên cạnh những thông tin về phòng tránh, người ta cũng bắt đầu phân tích các thành phần chịu trách nhiệm cho sự phát tán đó; đây là vấn đề của một nền luân lý đã không đặt giá trị sinh mạng con người ở mức tối thượng. Nhưng bây giờ nên tạm thời bỏ qua chuyện này, mà xét từ bối cảnh của “sự đã rồi” ở hiện tại, tức khi dịch bệnh đã phát tán tràn lan, để suy nghĩ về cách thức chúng ta đang đối xử với nhau như thế nào…

In its advocacy to support epidemic prevention, with official document No. 267 / BTTTT-TTCS, the Ministry of Information and Communications of Vietnam emphasized on the requirements for both the public and the official public communication system in the public which the document had just been directed by the Party Secretariat and the Prime Minister. If the official communication system “must verify information from the authorities when exploiting information from foreign media“. The “raising awareness of the people to comply with the recommendations and measures of the authorities to limit the spread of the disease” at the same time requires the press “not to use “headline” and the content of the question, speculating, assigning, making unsubstantiated relationships, not the true nature of the facts, “only announcing the” situation of the epidemic situation and measures to prevent and prevent the spread of epidemics from the official source [ of the National Steering Committee for the prevention and control of respiratory infections caused by new strains of Corona virus, of the Ministry of Health and competent agencies]“; but with the cases of non-cooperation and concealment leading to the spread of infection to the society, there should be any appropriate punishments… In addition to the information on prevention, people also started to analyze the elements of responsibility for the distribution; thereof, this is a matter of a morality that has failed to place the value of human life at its highest. But for now, let leave this aside, just judging from the context of the “done” at the present, when the epidemic has spread out, to think about how we are behaving to each other…

Trong cơn dịch virus corona hiện nay, giải pháp chính được đưa ra để giảm thiểu độ lây lan vẫn là “cách ly”. Tất nhiên, đó là một điều chính đáng, vì nếu không dùng giải pháp này thì chúng ta hầu chắc không kiểm soát được dịch bệnh. Nhưng điều ngạc nhiên là, từ những thông tin và hình ảnh tương đối tin cậy trên truyền thông, hình thức cách ly hiện nay vẫn mang tính thô bạo, kỳ thị và phi nhân không khác mấy ngày xưa (ở Trung Quốc)… Vậy là, dù hiểu biết của con người đã tiến một bước dài, nhưng cách chúng ta đối xử với nhau trong những lúc hoạn nạn vẫn không hề thay đổi. Có thể nói rằng, điều chính yếu ở đây không phải là chúng ta chiến đấu với con virus, mà chúng ta đang chiến đấu cho bản năng sinh tồn của mình. Vấn đề ở chỗ: đó là cuộc chiến mang tính vị kỷ, “bất chấp”. Người ta hầu như đang bất chấp tất cả để tìm sự an toàn cho mình. Những giải pháp “cách ly” đều được quyết định bởi những kẻ khoẻ mạnh, và dường như cũng chỉ đặt mục tiêu lợi ích cho những người chưa bị bệnh, chứ không phải cho những người bị nhiễm. Và ngược lại, một số bệnh nhân cũng tìm mọi cách trốn tránh để không bị rơi vào tình trạng nguy hiểm nơi các điểm tập trung, bất kể sự trốn tránh của mình có thể gây thêm tai hoạ bệnh tật cho người khác. Về điểm này, chúng ta lại giống hệt như những con virus. Thực thế, những con virus không phải là một sinh vật sống, mà là một phân tử protein (RNA) được bao phủ bởi một lớp lipid bảo vệ (chất béo); chúng chỉ có thể kí sinh nội bào bằng cách xâm nhập vào tế bào chủ và sử dụng vật liệu di truyền của tế bào chủ để tự nhân lên. Nói cách khác, virus sinh tồn theo kiểu “bất chấp”. Chúng tìm mọi cách sinh tồn mà không cần để ý đến thiệt hại của ai khác…

In the current corona virus outbreak, the main solution to reduce spreading out has been still “quarantine isolation“. Of course, that is a legitimate thing, because if we didn’t apply this solution, we wouldn’t be able to control the epidemic. But surprisingly, from the relatively reliable information and images in the media, the current form of isolation has been still rudimentary, discriminatory and inhuman unlike in the past (in China) … so, even though human knowledge has come a long pace, the way we treat each other in times of tribulation has not changed. It could be said that the main thing here has not been that we were fighting the virus, but that we were fighting for our survival instincts. The problem would be: it is a selfish, “defying” battle. People were mostly defying everything to find their own safety. “Isolation” solutions have been all decided by healthy people, and seemed to only target the benefit of those who have not had sick, not those who were infected. And on the contrary, some patients also found ways to escape so that they would not fall into the dangers of the quarantined places, regardless of whether their escape could cause more illness to others. At this point, we have just acted like viruses. In fact, the virus is not a living organism, but a protein molecule (RNA) covered by a protective lipid (fat) layer; they can only intra-cellular parasite by invading the host cell and using genetic material of the host cell to replicate themselves. In other words, viruses survive in a “defiant” way. They struggle to survive without paying attention to the damage of others…

Hoá ra, khi đụng đến lằn ranh sống chết, liệu rằng phần lớn chúng ta lại có hành xử giống như một con virus? Tất nhiên, có thể không phải mọi người đều hành động giống nhau, nhưng ở mức chung thì chúng ta có thể nói như vậy. Nếu vậy, hoá ra hàng triệu năm “tiến hoá” cũng chỉ có vậy? Vì thế, lúc này chúng ta phải đặt lại câu hỏi về hạt nhân của “nhân tính”. Điều gì thực sự làm nên giá trị cốt lõi của nhân loại, để ngay cả khi đụng đến lằn ranh sinh tử, chúng ta vẫn hành xử theo đúng cốt cách riêng biệt của con người, thay vì hành xử như những con virus?

Turns out, when it comes to the line of life and death, would most of us behave like a virus? Of course, maybe not all behave the same, but on the average level we could come the common conclusion. Then, if so, it turns out that millions of years of “evolution” have just been? Thus, now we have to ask again the question of the kernel of “humanity“. What really builds humanity’s core value, so that even when it comes to the boundary of life and death, we still behave in the proper way of humanity, instead of behaving like viruses?

Lịch sử phát triển thế giới từ trước đến nay, nhất là bối cảnh dịch bệnh hiện tại, cho thấy rằng những tầm nhìn quá lạc quan đều là ảo tưởng; chính nhờ những con virus bé xíu kia đang phơi bày sự thật đó. Cơn dịch bệnh trong những ngày qua đang cho thấy rằng nền tảng nhân tính mà người ta dày công xây dựng từ hạt nhân duy lý không hề vững chắc; và chỉ cần một biến cố cũng đủ khiến nó lung lay. Châu Âu nói riêng và Nước Pháp nói chung, nơi được xem là có nền văn minh đầy chiều sâu, và cũng là nơi khởi phát cho cuộc cách mạng duy lý, lại là một trong những nơi có biểu hiện kỳ thị chống người Trung Quốc đầu tiên. Tất nhiên, điều phải ghi nhận là những dối trá của một số cá nhân Trung Quốc đã khiến họ bùng lên cơn giận dữ, nhưng rõ ràng nó cũng cho thấy rằng nền tảng khoan dung của họ đã không đủ sâu và đủ lớn để có thể thông cảm và bỏ qua cho sai lầm nghiêm trọng của người khác…

The history of world development so far, especially in the context of the current epidemic, has shown that overly optimistic visions had been illusions; thanks to those tiny viruses that have been exposing the truth. The epidemic in recent days was showing that the basis of humanity which people had built so much from the rational nucleus has been not solid; and just one event was enough to shake it. Europe in particular and France in general, which have been considered to have a deep civilization and were also the starting point for the rational revolution, were one of the places where anti-Chinese discrimination firstly appeared. Of course, it should be well noted that the lies of some Chinese individuals have caused them to flare with rage, but it has also clearly shown that their tolerance platform had not been deep enough and big enough to have them be able to sympathize and forgive others’ serious mistakes …

Người miền Nam hay dùng từ “mắc dịch” hay “đồ mắc dịch” để rủa những kẻ mất nết xấu lòng. Những người không hề nhiễm bệnh bao giờ cũng có thể bị rủa là “đồ mắc dịch” vì kiểu sống không có lương tâm và đạo đức. Dịch Covid-19 nổ ra, người ta mới phát hiện những chứng bệnh dịch khác vốn đã tiềm hữu lâu từ trong lương tâm và trong nhân cách nhiều người. Dạo này, lại càng có nhiều người bị rủa là “mắc dịch”, vì cung cách hành xử thiếu lương tâm và thiếu tình người với đồng loại và đồng bào của mình trong cơn hoạn nạn – họ tìm cách kinh doanh và làm giàu trên nỗi hãi sợ của người khác…

Southerners often use the word “sick” or “sickness” to curse those who mis-behave. People who are not infected could always be cursed as a “sickness” for a lifestyle without conscience and morality. When the outbreak of Covid-19 broke out, it was discovered that other sicknesses had long existed in conscience and in many people’s personalities. These days, more and more people were cursed as “sickness“, because of their unethical and unkind behavior in their tribes – they were seeking to do business and getting rich on fear of others…

Ấy là chuyện những chiếc khẩu trang, một trang bị an toàn tối thiểu cho người dân, lại được nâng giá đến chóng mặt. Chẳng phải khi giá của những chiếc khẩu trang càng được nâng lên, thì giá của sinh mạng và nhân phẩm con người càng bị dìm xuống đó sao? Thậm chí, trên facebook còn có cả những status khoe chuyện mình đang gom khẩu trang được phát miễn phí để bán lại, ai cần thì đăng ký để mua…

It was about masks, a minimum safety equipment for the people, that prices has been skyrocketing. When the price of masks increased, the price of human life and dignity would be drowned down? Even on Facebook, there were also statuses showing off that they had been gathering masks those distributed free of charge for the purpose to resell, who needed could register to buy …

Ấy là chuyện những người mua tích trữ hàng nghìn chai nước sát khuẩn rửa tay, giấy vệ sinh mà đủ dùng tới hơn 10 năm, rồi thì đồ ăn, lương thực, thuốc men… để rồi bán lại hòng chuộc lợi… ngay ở xứ tiên tiến…

It was the story of those people who bought thousands of hand antiseptic water bottles, toilet paper rolls that would be enough for them to use for more than 10 years, then food, eatables, medicine … and then to resell for profit… in a modernized country …

Ấy là chuyện ở một đất nước vốn cho là văn minh, nơi những người trẻ khỏe mạnh với đầy đủ sức lực vét sạch hàng hóa siêu thị khiến những người lớn tuổi, người già không còn cơ hội mua hàng dù là cho nhu cầu thiết yếu thông thường; thậm chí, còn giật lấy hàng hóa từ tay những người nhiều tuổi… để rồi phải chờ những nhà bán lẻ tử tế dành riêng cho người lớn tuổi những giờ mở cửa riêng để họ có kịp thời gian mua sắm…

It was the story in a so-called civilized country, where healthy young people with full strength could empty supermarkets’ goods so that older people and the elderly no longer had the opportunity to access to goods even for most common necessities; even snatching goods from the elderly … still up to only when decent retailers dedicated to the elderly to open their owned time slots so they could have enough-time opportunity to shop…

Trong cơn hoạn nạn mới nhận ra lòng người và giá trị của tình người. Quả vậy, đâu đó trên đường phố của Việt Nam trong những ngày này xuất hiện những hình ảnh làm ấm lòng người từ những con người tốt bụng. Họ tự bỏ tiền túi để mua và phát miễn phí khẩu trang cho dân nghèo, vì ghét cái kiểu kinh doanh hám tiền đến độ trục lợi trên cơn khốn quẫn của đồng loại. Những chiếc khẩu trang bỗng trở nên đẹp lạ thường khi được phát đi từ những bàn tay yêu thương và những tấm lòng nhân ái. Rồi xuất hiện rất nhiều tin nhắn dạy nhau cách giữ gìn sức khoẻ, những bài viết giúp nhau cập nhật thông tin về tình hình biến chuyển của bệnh dịch, những video clips dạy nhau cách tự làm khẩu trang để bảo vệ mình… Sự liên đới và ý thức về căn tính cộng đồng mới chính là nét đẹp và sức mạnh của một dân tộc. Nét đẹp và sức mạnh ấy đã được phát huy từ sự thiện hảo của lòng người trong thời khắc khó khăn này.

In the affliction, we realize the human heart and the value of human love. Indeed, somewhere on the streets of Vietnam these days appeared warmed images of kind people. They paid their own money to buy and distribute freely masks to poor people, because of strongly opposing the money-rushed business model that could make profit on the misery of their fellow citizens. The masks has suddenly become unbelievable beauty as when they were delivered from loving hands and kind hearts. Then there came a lot of messages teaching each other how to stay healthy, articles to help each other update information about the situation of the disease, video clips teaching each other how to make masks to protect themselves … and the sense of community identity has been the beauty and strength of a nation. That beauty and strength have been exerted from the goodness of people’s hearts in this difficult time.

Tất nhiên ôn dịch là một thứ mà không ai mong và bất cứ đất nước nào dù có hiện đại tới đâu cũng không thể phản ứng và chuẩn bị đầy đủ cho việc ứng phó đại dịch như Covid-19; vì vậy, sự thiếu thốn là chuyện đương nhiên, vấn đề nằm ở chỗ con người sẽ cùng nhau khắc phục và chia sẻ khó khăn như thế nào… Và, cũng như vậy, khi chất lượng của khu cách ly vốn là tận dụng lại từ ký túc xá, doanh trại, bệnh viện thì việc không đầy đủ là tất yếu… Nhưng, cho dù có như vậy thì cũng thật may mắn khi đã kịp trở về quê hương…

Of course, a pandemic is something that no one expects and any country, no matter how modern it is, cannot re-act and be fully prepared an entire response for a pandemic like Covid-19; therefore, the shortage has been natural, the problem has lied in how people would overcome and share difficulties together … And, likewise, when the quality of the quarantine was inherently reused from dormitories, barracks, hospitals, incomplete things were inevitable … But, even so, it has been fortunate to be able to return home…

… xót con, nhiều phụ huynh đã chen nhau, ùn ùn tiếp tế đồ ăn, thức uống cho con của mình – là những du học sinh quay trở về Việt Nam để tránh dịch. Có nhiều bậc cha, mẹ liên tục đem đồ cho con đủ bữa sáng, trưa, chiều, kể cả đem tủ lạnh, ti vi để cho con cái họ sử dụng, cho dù cách ly chỉ có 14 ngày…

… feeling mercy to their children, many parents have jostled each other, rushing to send food and drink for their children – students who have returned to Vietnam to avoid the epidemic. Many parents have continuously brought their children from breakfast, lunch and dinner, and to even refrigerators, televisions for them to use, even quarantine isolation would be only in 14 days…

Việc “tiếp tế” thể hiện tình yêu thương của gia đình nhưng lại gây hệ luỵ không tốt cho công tác chăm sóc và bảo vệ. Nhưng tập trung nơi đông người dẫn đến tình trạng lây nhiễm Covid- 19, không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm cũng như an ninh khu vực, gây phiền nhiễu đến nhiệm vụ của các bộ phận có thẩm quyền. Hơn nữa, việc tiếp tế tụ tập đông người vô tình dễ làm lây nhiễm chéo dịch bệnh. Do đó, chúng ta nên động viên các gia đình có niềm tin vào Nhà nước, cán bộ y tế và đặc biệt động viên họ tin vào khả năng thích nghi mọi hoàn cảnh của con em mình. Trước ranh giới sự sống và cái chết, con người sẽ mạnh mẽ phi thường. Hãy cho phép người thân của mình gia tăng khả năng đối mặt với nghịch cảnh để họ nâng cao sức đề kháng, đủ khỏe mạnh để chống chọi với virus”, chuyên gia giáo dục Nguyễn Khánh Chi, công tác tại Công ty phát triển giá trị sống tại HCMC chia sẻ.

The “supplies” shows the love of the family but causes bad consequences of care and protection. But gathering in crowded places may led to the infection of Covid-19, which did not guarantee food hygiene and safety as well as regional security, disturbing the duties of the competent departments. Moreover, the supply of people gathering inadvertently crosses easily spreads the disease. Therefore, we should encourage families who believe in the State, medic officers and especially encourage them to believe in their children’s ability to adapt to every situation. Before the boundary of life and death, humans will be exceptionally strong. Please allow your beloved ones to increase their ability to face adversity so that they can improve their resistance and be strong enough to fight the virus”, education expert Nguyen Khanh Chi, working at Living Value Development Company in HCMC shared.

Yêu thương con cái có thể bằng việc làm giúp con cái thể hiện được sự thích nghi với nhiều môi trường hoàn cảnh khác nhau. Qua đó, con cái ý thức được việc mình làm, biết điều chỉnh và thích nghi một cách hợp lý nhất mà không ỷ lại, dựa dẫm vào người thân hay gia đình; để con tự lớn lên, tự tiếp xúc, va chạm với thực tế và trưởng thành lên từng ngày…  Ở tuổi này, phần lớn các em đều đã lớn, phải trưởng thành và có trách nhiệm với bản thân, gia đình và cộng đồng, nhưng nhiều bậc phụ huynh chưa để con cái thoát khỏi vòng tay bao bọc, ôm ấp thì đến bao giờ con mình mới tự lớn được…

Loving children could be by helping them to improve adaptability to many different environmental situations. Thereby, children are aware of what they do, know how to adjust and adapt most appropriately without relying on relatives or their families; leading children to grow up, interact with themselves, interact with reality and grow up day by day … At this age, most of them have grown up, have to be matured and be responsible for themselves, their families and community, but many parents have not let their children escape from the protection, so, till when their children may grow up …

Liệu các bậc phụ huynh có ai cảm thấy áy náy khi con họ về cách ly, được xe đưa đón từ sân bay, mọi sinh hoạt trong khu cách ly đều miễn phí, cơm ngày 3 bữa được bê đến tận giường, hàng ngày có người khám sức khỏe, giặt quần áo… trong khi đó, cũng ở tuổi con họ, mới đây vài hôm thôi, nhiều sinh viên đã phải thu dọn đồ đạc hòm xiểng lỉnh kỉnh; nhiều em không biết đi đâu về đâu vì không phải ai cũng có tiền thuê một chỗ trú thân – để nhường ký túc xá làm khu cách ly cho người phương xa trở về… Những “cậu ấm, cô chiêu” du học, đang được phục vụ trong khu cách ly, tiếp cận với nền văn minh thế giới, có mảy may day dứt khi những người bạn kém may mắn hơn mình nhường chỗ cho mình sẽ dọn đi đâu, ở đâu?

Was it possible for parents to feel uncomfortable as when their children being quarantined, have been picked with a shuttle from the airport, all necessities in the quarantine area have been free, 3 meals a day have been catered to bed, everyday health checked, washing clothes … meanwhile, also at the same age of their children, just a few days ago, many students had had to pack up their owned fraught stuffs; while many of them didn’t know where to go because not all of them could afford to rent a shelter – to hand the dormitory over for purpose of the isolated area for the returning people … The oversea studying “rich kids”, being serving in the quarantine area, accessing to the civilization of the world, would there be any little regret feelings to the less-fortunate friends who had given them their room, where to move and where to stay?

Các bậc phụ huynh hãy là người đồng hành thay vì tiếp tế lương thực, nhu yếu phẩm liên tục cho con cái; hãy thay bằng cách làm khác, hay hơn, ý nghĩa hơn như việc gọi điện thoại hỏi thăm sức khỏe, tình hình và động viên… Đó thực sự là điều cần thiết nhất để con cái có thể tự lập, trưởng thành và thích nghi…

Parents, please be companions instead of simply providing food, constant necessities for children; shift it to something else, better, more meaningful, like making a phone call to ask about health, situation and encouragement … It would be really the most essential thing for children to be independent, matured and adaptive…

Tôi mong mọi người có lòng bao dung với nhau. Người bên ngoài nên thông cảm và rộng lòng một tí. Người trong khu cách ly bớt than vãn một tí. Vì nếu đặt bản thân vào vị trí đó thì sẽ dễ thấu hiểu cho nhau hơn, nhất là trong cơn đại dịch này“, một người ở trong khu cách ly chia sẻ với BBC News Tiếng Việt hôm 27/3.

I hope everyone has a tolerance for each other. Outside people should be a little sympathetic and a little more generous. People in the isolation area complains a little bit less. Because if you put yourself in others’ position, it will be easy to understand each other, especially during this pandemic,” a person in a quarantine area shared with BBC News Vietnamese on March 27.

Nếu hình dung chúng ta đang có một nền tảng nhân tính vững chắc như thế ngay lúc này đây, điều gì sẽ xảy ra khi đối phó với cơn đại dịch Covid-19? Xét cho cùng, con virus không phải là một “loài thông minh”; nó hẳn không lên bất cứ “kế hoạch tính toán” nào để lây lan. Vì thế, mức độ phát tán của nó phụ thuộc chính vào cách ứng xử của con người…

As we imagine that we have such a solid human foundation right now, what will happen when we encounter the Covid-19 pandemic? After all, the virus is not an “intelligent species“; it must not build up any “planning” to spread. Therefore, its dispersion depends mainly on human behavior…

Nếu lòng nhân từ của thế giới đủ sâu và rộng, những người có dấu hiệu bị nhiễm sẽ chủ động đi kiểm tra và chủ động tránh tiếp xúc để bảo vệ cho người khác: họ có thể tự cách ly ở nhà, nhưng cũng sẵn sàng đến những điểm cách ly chung mà không cần chạy trốn, vì họ biết trách nhiệm, đồng thời ý thức rằng mình sẽ được yêu thương và chăm sóc; còn với những người khoẻ mạnh: họ vừa tìm cách bảo vệ cho mình và cho những người khác, nhưng đồng thời cũng biết quan tâm, lo lắng và chăm sóc trong khả năng có thể đối với những người bệnh tật. Các thông tin minh bạch và chân thực: sẽ không ai cố tình che giấu hay làm nhiễu loạn để gây hoang mang trở ngại, vì tất cả đều được lòng nhân chỉ hướng, cùng cả xã hội dồn mọi nguồn lực để chăm sóc và nghiên cứu phương thức chữa trị.

If the benevolence of the world is deep and wide enough, those who show signs of infection will actively take the initiative to check and take the initiative to avoid contact to protect others: they can isolate themselves at home, but being also willing to come to common isolation places without running away, because they grasp their responsibilities, and fully aware that they will be loved and cared for; also for healthy people: they have just sought to protect themselves and others, but at the same time know how to care as much as they can for the sick. Transparent and truthful information: no one will intentionally hide or disturb to confuse obstacles, because all are directed by humanity, and the whole society put all resources to care and study for the treatment.

Nếu viễn cảnh đó có diễn ra,

If that scenario may happen,

trong thời đại tiến bộ về khoa học kỹ thuật hiện nay, hẳn những con virus này không thể tạo tác thành đại dịch cho loài người được…

in the current era of technology, these viruses surely cannot constitute a pandemic to humans …

Thiệt hại từ dịch Covid-19 rất lớn và đáng sợ, nhưng có thể nó có thể được kiểm soát và giảm thiểu vì sự đoàn kết trên thế giới cùng với những biện pháp mạnh mẽ, quyết liệt…

The damage from the Covid-19 epidemic is huge and frightening, but it can probably be controlled and mitigated because of the solidarity in the world with strong, drastic measures …

Hậu quả ảnh hưởng kinh tế có thể rất lớn nhưng cũng chỉ là nhất thời;

The consequences of economic impacts can be huge but are only temporary;

Điều mà không thể vượt qua được, không may, lại là tổn thất về con người…

The only thing cannot be overcome, unfortunately, is the loss of human being …

Xxx – npl

Ngọng…

Năm ba thằng ngọng đứng xem chuông

Nó bảo nhau rằng ấy ái uông…” – Hồ Xuân Hương –

Sinh ra trong thời kỳ cải cách giáo dục; trưởng thành trong vốn kiến thức xã hội nghèo nàn, lứa chúng tôi vốn là lứa cuối cùng học xong lớp tám (cấp 2) rồi thi lên lớp 10 (cấp 3) và nếu có ai trong lứa đó không thi được vào 10 năm đó thì phải chấp nhận học thêm [dôi ra] năm lớp 9, để rồi cũng rõ là lắm chuyện trong nước mắt, cái chuyện “thừa, thiếu” 1 năm ấy… nhưng,

có lẽ cũng bởi ở cái thời kỳ phức tạp vậy mà tôi đặc biệt nổi tiếng với chúng bạn về… chữ viết xấu –nguyên do là vì khả năng khéo tay không có lại kết hợp với bộ “font’ cải cách rõ là… Các cô các chú lớp trên thì thấy cụt lủn, các em các cháu lớp dưới sau này thì chê méo… hahahaha… thui thì “cái chữ cái tóc vốn là… góc con người” mà người thì xấu nên phải chấp nhận thôi; xui thôi mà. Nhưng,

không chỉ có vậy, tôi còn dốt chính tả nữa, cũng chỉ còn vài năm nữa là được nửa đời người rồi mà vẫn sai chính tả cơ bản tệ còn hơn các bạn nhỏ lớp 1 bây giờ…

Tôi không hề có ý định đổ lỗi cho nền cải cách dù rằng sau này tôi cũng hiểu rằng có đâu đó ít nhiều ảnh hưởng, tuy nhiên, cái tôi muốn đề cập ở đây lại là sau nửa đời người “xấu hổ” thì tôi quyết định học lại một cách cơ bản thông qua việc tập tành viết lách; vừa bổ sung giúp tôi phong phú hơn kiến thức nghèo nàn, cách diễn đạt tăm tối “rối như hẹ” và dần chuẩn lại chính tả tiếng mẹ đẻ của tôi; để rồi tôi dần nhận ra nhiều điều nghịch lý…

Đầu tiên, phải thấy rằng ngữ pháp tiếng Việt cực kỳ khó… chỉ cần thay đổi một chút vị trí thì ý nghĩa cũng thay đổi theo, có lẽ là phần nào do kế thừa từ việc ghép từ và vốn có gốc tượng hình nên đồng âm khác nghĩa rất nhiều; và chính điều này làm nên sự phong phú của tiếng Việt.

Trải qua những năm khó khăn thiếu thốn, hình như văn hóa cũng bị mai một dần, những tiếng dạ thưa, cảm ơn, xin lỗi, dần dần vắng đi; thay vào đó là những lời chì chiết nặng nề cũng làm cho ngôn ngữ dường như thu hẹp lại. Rồi cho tới khi, vào giai đoạn có sự giao thoa văn hóa khi nước ta “mở cửa” cho đầu tư nước ngoài – từ những năm 2000… khi đó, người ta đặc biệt trở nên chuộng tiếng Anh – cái thứ ngôn ngữ lúc đó được cho là “cây đũa thần” để thành đạt. Thậm chí, tiếng Anh còn được coi trọng hơn cả chuyên môn; cho tới tận vài năm gần đây, ngoại ngữ này vẫn còn là một yêu cầu kiên quyết, là vòng loại lọc cho một số công việc mà thực tế đòi hỏi nhiều kiến thức chuyên môn hơn thuần túy ngoại ngữ vốn chỉ là công cụ giao tiếp…

Cùng với việc cổ xúy cho tiếng Anh, dần dần sự giao thoa của hai ngôn ngữ: tiếng Việt và tiếng Anh trở nên đậm nét dần, bắt đầu từ cách diễn đạt, cách đặt câu… – “rặt tiếng Anh”… kể thì cũng không phải là sai nhưng nghe không quen thấy có gì vương vướng cồm cộm…

… dần dần sự giao thoa này không chỉ còn ở giới văn phòng, hay ở bọn trẻ “phá phách và phá cách” trong bước đường đi tìm chính mình nữa mà trong những năm gần đây còn thấy nhiều ở các văn bản chính thống, và đôi khi trên cả báo chí…

Đọc lại những tác phẩm văn học thời trước, nhất là giai đoạn những năm 30 – 45, hay những mẩu báo cũ mà bố tôi cắt lại dán đầy vào quyển sổ đã úa vàng, đôi chỗ còn mờ tịt không đọc được nữa nhưng mới thấy câu từ đơn giản mà sao thấm…

Tôi tự thấy ngọng ngịu với ngôn ngữ nói chung và tiếng Việt nói riêng, cơ mà, hàng ngày đọc nhiều; đọc báo, đọc văn  bản mà đôi khi thấy băn khoăn lắm vì thấy nó cứ ngang ngang gợn gợn sao vậy… nhiều khi thấy văn phạm giờ thật “Tây”; tới độ, cũng chẳng còn phần biệt được thế nào là sai thế nào là đúng; tất nhiên với trình độ kém cỏi như tôi thì chuyện đó có lẽ cũng là thường… Nhưng,

đó là hành văn, là phong cách, là cảm xúc của mỗi người; thế nên, có lẽ cũng còn tùy vào từng cá nhân, do đó, còn phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố thì mới có thế đánh giá được; với lại, đúng hay sai cũng chỉ là tương đối, vì vậy gạt sang một bên thì vẫn còn “cộm” lên câu chuyện của từ và lỗi nói tắt nói ghép tới buồn cười mà vắt óc nghĩ cũng không ra…

Nhiều người bạn nước ngoài của tôi luôn thốt lên tiếng Việt thật khó, thật phong phú vì chỉ cần chệch xíu thôi thì câu chuyện đã hoàn toàn khác… Gần như hiếm có ngôn ngữ nào mà nghe phong phú mà khó phát âm như tiếng Việt, và trong nghệ thuật thì còn khó hơn nhiều. Công bằng mà nói, không phải tự nhiên mà Trịnh Công Sơn, Ngô Thụy Miên hay Văn Cao lại nổi tiếng tới vậy, những bài hát ngọt ngào nên thơ mà chỉ đọc ca từ thôi cũng đã thấy cảm xúc dâng trào… Nhưng,

giờ đây, xuất hiện những “dị bản” vốn là những từ ghép vô tội vạ từ những lối nói, có thể nói là suồng sã, hay cụt lủn từ việc nói tắt của một từ ghép hoàn chỉnh mới đầy đủ ý nghĩa. Lối nói này phần nào bắt nguồn từ lối hành xử bất cần đầu tiên là một nhóm “Chí Phèo thời đại” dần lan rộng ra những tay anh chị nhất là vào thập niên 80 – 90, sau lan dần sang thanh niên như một phong trào “hippie”… để rồi cùng với văn hóa “ngón tay cái”, các từ ngữ bị cắt gọt bóp méo tới độ không thể “nhận dạng” – có lẽ là nền tảng cho sự sáng tạo đáng kinh ngạc của những chuyên gia như ông Bùi Hiền chăng???

Ấy là không tính tới việc giao thoa đa ngôn ngữ trong một câu, hay nói một cách khác là việc “đá” thêm từ của một ngoại ngữ khác trong một câu – ở đây hoàn toàn tôi có không có ý đề cập tới trường hợp vay mượn do tiếng Việt không có từ tương đồng hay trong trường hợp xử dụng từ chuyên ngành. Việc “đá” này thuần túy chỉ là hoặc là cho “sang chảnh” hoặc “lười”… nhưng thực sự thì người nói ít nhiều còn theo thói quen và chưa cảm nhận hết cái gai gai gượng gượng khi phải nghe một câu “không hoàn chỉnh” như vậy… thật là “cờ lờ mờ vờ”…

Thôi thì, cũng là…

ơn nhờ các giáo sư tiến sĩ chuyên gia ngành giáo [“thiếu”] dục của nước nhà trong công cuộc cải cách liên tục hơn 40 năm…

Mà giờ đây…

… tôi phải đi chữa “ngọng”…

Xxx – npl

Du lịch là để ngắm hay để…

Hàng năm nếu không có gì bất ngờ thì trong ngân sách hữu hạn, tôi vẫn luôn cố để dành ra chút tiền đi chơi; vừa để nghỉ ngơi, vừa cũng là để trải nghiệm văn hoá và ẩm thực nơi xứ người…

download

Tránh cái nóng mỗi độ xuân về ở cái Xứ Gia Định này mà cũng chục năm rồi mãi vẫn chưa quen được; và cũng là tránh cái nỗi buồn rơi vãi khi nhìn bạn bè đồng nghiệp mọi người lũ lượt về quê ăn Tết, chỉ có đi xa mới đem lại được cái khuây khỏa cho người xa xứ… Rong ruổi một chuyến xuyên Việt tự lái hoặc một chuyến xuất ngoại đúng vào sau đêm trừ tịch lúc trời đất giao mùa quả thật đầy ý nhị…

Đi rồi mới thấy, đất nước quả là đẹp – không phải cái đẹp tráng lệ mà giản dị, chất phác kiểu như một cô thôn nữ với nụ cười thơm ngát giòn tan sau mỗi buổi đi ruộng; văn hóa phong phú, trải qua mỗi miền, phong tục lại càng thêm nhiều mới lạ mà trong sách dường như chưa xuất hiện… nhưng,

có lẽ điều quan trọng thú vị nhất mà tôi luôn tâm đắc là dù ở vùng miền nào đi chăng nữa thì bà con cũng luôn tốt bụng và sẵn sàng giúp đỡ cho dù họ có cuộc sống khá giả hay còn vô cùng khó khăn… với những người lang thang vô định như tôi thế này thì tình người ở mỗi vùng mỗi miền quê lại như ánh nắng mặt trời khiến cho mọi vật dường như ấm áp thêm nữa trong tiết xuân.

Dịp Tết cũng là dịp lễ hội ở khắp muôn nơi, một chỗ, một lời mời ngọt ngào luôn làm ấm lòng kẻ “vô gia cư”… nhưng cũng là lúc để được hiểu thêm về văn hóa vùng miền và cả những nét ẩm thực đặc biệt nữa. Tuy nói rằng, với tốc độ phát triển và đô thị hóa như hiện nay, đặc sản vùng miền đã hội tụ đầy đủ rồi nhưng có lẽ những yếu tố bản địa thực sự vẫn còn đâu đó vắng bóng và chỉ có ở những nơi làng quê như thế này mới có thể cảm được một cách đầy đủ…

 

Nhưng đó là xuyên Việt; thế còn xuất ngoại thì sao???

Cũng khó có thể nói rằng đi kiểu gì thích hơn, thực ra thì thích cả hai nhưng cũng không thể cùng lúc làm cả hai chuyến đi được nên bắt buộc phải có sự lựa chọn thôi…

Không phải bắt đầu từ sau giao thừa, chuyến lang bạt sẽ thường bắt đầu từ 5am tại sân bay với một vali nhỏ gọn, đấy kỳ nghỉ Tết sẽ luôn được bắt đầu như vậy…

Mấy năm gần đây, cũng có nhiều người đi ra ngoài hưởng thụ kỳ nghỉ dài dịp Tết thay vì ở nhà, nên, sân bay đông nghịt, càng những năm gần đây lại càng đông hơn… Tới sớm cũng có cái hay, vừa nhâm nhi cốc café tuy nhạt nhẽo nhưng có cái mùi, vừa làm quen với mọi người cùng trong đoàn đi – đi tour thích hơn vì chẳng phải nghĩ gì cho mệt, thích đi lang thang thì tối đi, còn ngày muốn ngủ thì ngủ, thích đi thì đi, mà đi cũng vui mà… có  việc gì làm khác hơn đâu; lại được giao lưu với bao người mới…

Một chuyến đi 1-2 tuần của tôi luôn được bắt đầu như vậy…

Háo hức luôn là cảm giác ngập tràn mỗi khi máy bay đáp xuống cho dù thành phố đó đã trở nên quen thuộc với vài chuyến đi trước đấy hoặc chỉ đơn giản là kinh nghiệm đi chơi cho biết cần phải làm những  gì… bên cạnh đó, những bạn hướng dẫn viên du lịch bản xứ và người Việt đều là những người dễ thương và không ít trong số họ đã trở thành bạn nhiều năm với tôi.

Trên đường về khách sạn thường là bằng xe buýt cùng với màn làm quen chào hỏi mà thực ra là đã có giao lưu ở sân bay và một phần trên máy bay – các nhóm đâu đó cũng bắt đầu có những câu chuyện chia sẻ râm ran đây đó trên quãng đường di chuyển…

Trong từng đó ngày vân du nơi xứ người, tuy rằng vui luôn nhiều hơn buồn, dù mới mẻ hay không mới mẻ nhưng rõ ràng chúng ta người Việt hay người Á nói chung thường có những tật xấu nhất định.

 

Đi là để hưởng thụ không khí…

Đi là để ngắm cảnh…

Đi là để trải nghiệm…

Đi là để xem họ khác chúng ta thế nào, cảnh sắc của họ ra sao, cơ bản thì nếu chỉ nhìn những tòa nhà cao tầng, hay những cửa hàng sang trọng thì việc đi xa thế này có lẽ cũng không cần thiết vì với những hãng lớn chuẩn hóa là yếu tố hàng đầu nên dù tới bất cứ nước nào thì cũng sẽ gần gần như nhau thôi…

Tôi luôn thích lang thang đây đó vào những khu đi bộ, những chợ trời (open air market), những thắng cảnh… không phải để selfie mà chỉ đơn giản là để đắm mình vào sinh hoạt thường nhật của người địa phương, nhưng có lẽ đó là sở thích cá nhân, tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là tôi phản đối cách làm chương trình của các công ty tổ chức khi họ đưa vào quá nhiều hoạt động đi tới các cửa hàng mua sắm mà tôi biết khá chắc rằng việc mua bán cũng chẳng phải là hứng thú nhiều so với việc ngắm và chụp ảnh tự sướng (selfie) trong các cửa hàng đó hay là những nơi thắng cảnh…

Kể cũng lạ, người nhà mình hay có thói quen tới là chụp ảnh, chụp bất cứ ở đâu, bất cứ ở nơi nào để rồi tôi đồ rằng chắc cũng chỉ xem lại độ một lần mà thôi… và rồi nếu có ai hỏi đi chơi thế nào thì cũng chỉ có thể lấy những tấm ảnh ra làm bằng chứng mà khó có thể kể được nhiều hơn ngoài nhưng tấm ảnh đó…

Tôi đã từng đi Bali – thiên đường nơi hạ giới, luôn được thế giới ngợi khen vì vẻ đẹp thì ngay trong đoàn của tôi, tôi cũng nghe nhiều lời bàn tán, nhiều cái bĩu môi khi cảnh đẹp đôi khi chỉ là một buổi hoàng hôn, cái mái cong cong của Phật giáo nguyên thủy trong buổi chiều tà, cái tĩnh lặng mờ sương của buổi bình minh trên một khoảng ruộng bậc thang xinh xinh mà thôi… Cũng đúng phần nào nếu như du khách đến từ Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), nhưng như thế thì hơi phiến diện vì chúng ta mới chỉ lướt qua cảnh quan, lướt qua để selfie chứ chưa phải đắm chìm trong cái không gian cái thi vị đó cùng văn hóa bản địa để hiểu nền tảng tập quán của họ được xây dựng như thế nào…

Thế rồi người ta hay so sánh và thích Singapore hơn Malaysia dù hai nước đó chỉ cách nhau có “một gang tay”, họ thích bởi tính hiện đại, những cấu trúc bê tông cao tầng chót vót, hay vì sự “cũ kỹ cổ hủ” của một thành phố cũ… Malaca được so sánh như Hội An về hình thức nhưng mấy ai quan tâm tới dấu ấn của người Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha ở đây cũng như của người Hoa, người Nhật ở Hội An vậy… hay ở Nay Pi Tau – thành phố mới ở Myanmar nơi mà có những đại lộ hoành tráng nhưng không có người đi lại trái ngược với Yangon, nơi sầm uất luôn tắc đường với những khu chợ trời đầy màu sắc đan xen nhưng cũng vô cùng lộn xộn và gần gũi…

Tất nhiên là mỗi người một tính, mỗi người một sở thích, một nhu cầu… nhưng thiết nghĩ rằng: đi là để trải nghiệm thăm thú, xem xét, học hỏi những cái mới, cái khác biệt vậy…

Tôi có lẽ là loại cũ kỹ, ưa sự thụ động hơn nên thích đắm chìm vào trong cảnh sắc, lại còn vô cùng ích kỷ nên thường cố gắng để lưu giữ những khoảnh khắc vào não cho riêng mình thay vì lưu trữ trong điện thoại hay máy ảnh – cái thứ mà tôi rất kém cỏi… Thế nên, tôi đồ rằng thay vì chỉ là chụp ảnh để khoe thì nên tận hưởng vào một “câu chuyện” với đầy đủ “mùi vị” nơi xứ người…

 

Lại nói về “mùi vị” thì không thể không nói về chuyện ăn uống… – vốn là một sở thích cuồng của tôi;

có thể nói, chỉ trừ những món sâu bọ côn trùng ở Campuchia thì tôi nghĩ tôi thích ăn tất cả mọi thứ, và đặc biệt nếu mà được là đặc sản địa phương do những người bản địa chế biến thì luôn là niềm cảm hứng của tôi. Mỗi khi tới đâu thì việc đầu tiên của tôi luôn là: có gì lạ… ăn được ở đâu…

Ây vậy nên tôi luôn “dị ứng” với những đòi hỏi về: nước mắm, thịt lợn, thịt bò, trứng rán, và đặc biệt là rau muống… bất biệt là đang ở xứ Hồi giáo hay Ấn Độ giáo, để rồi kết luận rằng công ty chuẩn bị không chu đáo; hay tới những khu phố người Hoa kiều nhưng lại đòi ăn phở hay bất cứ món Việt nào vì rằng đồ ăn Trung Quốc mỡ và gia vị quá nhiều…

Lạp Thái thì không đậm đà như Gỏi Việt, Pạt Thái thì không ngon như Phở xào… – tôi quả thực không đồng tình với những quan điểm hay những đòi hỏi đó; phải biết rằng mỗi dân tộc cùng với đặc điểm phong thổ tự nhiên của họ mà hun đúc nên một nền văn hóa ẩm thực như vậy.

Đi là để thưởng thức…

Đi là để cảm nhận…

Đi là để ông “thần khẩu” được thêm phong phú với những phong vị khác với thường nhật nơi quê nhà, để hiểu rằng cái “ngon” trong nước ở mỗi vùng miền đã là rất khác nhau thì ở nơi xứ bạn định nghĩa còn rộng lớn hơn rất nhiều…

Ngoài ra, cái “ngon” dân gian đường phố cũng khác rất nhiều với cái “ngon” trong nhà hàng tiêu chuẩn 5 sao, tương tự như một bát bún mắm ở chợ nổi Cần Thơ thì khác rất nhiều với bún mắm ở nhà hàng Le Tonlé Sap bên bờ hồ Tonlé Sap cho dù nó có cùng một nguồn gốc văn hóa Khmer… nhưng quan trọng hơn cả là đừng áp đặt cái định nghĩa về “ngon” quen thuộc thường nhật của mình vào ẩm thực nơi xứ người vì như thế sẽ là không công bằng với cả hai… thay vì đó thì nên xem xét nó “khác” như thế nào và “ngon” ra sao…

Mỗi thức đều có những yêu cầu khác nhau, những đòi hỏi khác nhau và cũng đòi hỏi người “thưởng thức” khác nhau… nếu việc so sánh giữa món vịt trong nhà hàng Vịt Vương ở Thượng Hải (nhà hàng độc món thường phải đặt bàn trước 1 tháng bất kể ai và… cấm chụp ảnh – Ahihi) với món gỏi tép (tép sống) sông Mekong trên đất Lào thì sẽ là rất rất khập khiễng nhưng nói về công phu thì cả hai món đều phải rất công phu thì mới ra “đúng vị” được…

Vậy nên, để đủ “phong vị” vào câu chuyên du lịch thì cần phải thật khách quan và hơn cả là “một tấm lòng” với người đầu bếp tận tâm nơi xứ người đã cố gắng gửi gắm trong đó bề dày văn hóa của cả một dân tộc qua từng món ăn dù là phức tạp hay đơn giản…

 

Đi là để hiểu…

Đi là để thách thức…

Đi là để chìm đắm vào trong văn hóa dân gian bản địa, học hỏi được những cái mới, làm phong phú thêm kiến thức và tận cùng, hiểu được bản sắc của nơi mà chúng ta đang tới thăm.

Tôi luôn thích tham gia vào những hoạt động văn hóa như xem văn nghệ dân gian về những giai đoạn lịch sử hào hùng của dân tộc bạn hay những điệu nhạc du dương hay một nét múa truyền thống… nơi nhà hát hay bảo tàng, thay vì ngồi ở trong một bar hay nơi lounge sang trọng… Những hoạt động này luôn đem lại cho tôi sự mới mẻ và cảm nhận sâu sắc…

Nhưng lạ một điều, trong một hoạt động nghệ thuật dân gian, có lẽ chỉ có những du khách châu Âu và người Nhật Bản là tập trung xem, dù là trẻ con hay người lớn tuổi; trong khi đó, du khách Việt, du khách Trung Quốc hay châu Á [trừ Nhật Bản] nói riêng thì phần lớn tập trung vào selfie để “cúng phây” thay vì thưởng thức hoạt động nghệ thuật… Họ cũng thoải mái cười đùa ngay trong lúc các nghệ sĩ đang biểu diễn… Dẫu biết rằng đang trong một môi trường mở với mục đích du lịch nhưng có lẽ như thế là khá “khiếm nhã” và thiếu tôn trọng đối với người nghệ sĩ và những người xung quanh…

Dù rằng, sự phù hợp về cảm nhận, về thẩm mỹ hay nói chung là gu (goûté) có tính cá nhân và thuộc về cảm nhận của mỗi người; tuy nhiên, trong phạm vi của một chuyến đi chơi, thiết nghĩ, nhu cầu trải nghiệm về “cái mới” là điều cốt lõi và là mục tiêu lớn nhất chứ không phải đi để rồi gắn “dấu ấn” đã đi tới bao nhiều nước…

Đi nhiều nước, tôi thường thấy trong các hiệu sách, hay ngay trong các quầy sách ở sân bay đều có những quyển sách giới thiệu về du lịch văn hóa của nhiều nước rất chi tiết cho từng vùng miền tới cả ngàn trang vậy; và, rất… rất nhiều các du khách – thường là châu Âu, Mỹ, luôn cầm theo một quyển nói về nơi họ đang thăm thú, chăm chú đọc trong khi thực sự trải nghiệm văn hóa bản địa một cách sâu sắc thông qua tham gia vào từng hoạt động trong cuộc sống của người bản địa… thậm chí như vào bếp học làm món ăn, ra chợ địa phương hay xuống ao, ra bờ biển cùng bắt cá, cào nghêu với người địa phương… cái mà khó có thể tìm thấy ở những du khách châu Á… Phải chăng du lịch kiểu “been there done that” đã trở thành một đặc trưng của người châu Á?!

Đi là để trải nghiệm và để phong phú hơn cuộc sống, hưởng thụ cái hay cái đẹp khác với những nét đẹp quen thuộc thường ngày nơi xứ mình và cũng là dịp để thư giãn nghỉ ngơi sau những ngày lao động mệt nhọc… vậy, nên làm sao để thực sự có một câu chuyện với đầy đủ “phong vị” nơi xứ người để sẻ chia cùng bạn bè, hay đơn giản là để kể lại với con cháu lúc về già hơn là chỉ qua những bức ảnh đã nhạt màu ố vàng vì thời gian với câu bình cụt lủn “ta đã từng ở đó”…

Xxx – npl

Đối nghịch…

nhat thuc

Có thế nói loài người tồn tại và phát triển là nhờ các cặp đối nghịch, cho dù chúng có đối xứng hay bất đối xứng…

Sống – chết

Phải – trái

Trên – dưới

Trong – ngoài

Có lẽ trong đời, duy nhất chỉ có hai thứ tồn tại là: quả tim và dạ dày …

Xa – gần…

Nghi ngờ, gần được coi như là bản tính của con người vậy, vốn là loài ít có tính tổ chức cao, tính kỷ luật trong một quy mô lớn, phần lớn chỉ dựa vào các ước lệ nên phần nào sự thay đổi thường xuyên của loài người đã hun đúc nên bản năng nghi ngờ…

Bên cạnh bản tính đã thành bản năng đó, loài người còn luôn “tự gặm nhấm” bằng cách “cá nhân hóa” mọi vấn đề, nhất là các nỗi đau, mất mát… cường điệu thổi các vấn đề của mình lớn như những “con voi” và… đặt chúng ở nơi “trung tâm” – mỹ miều hơn thì người ta gán cho nó cái tên là “sang chấn tâm lý“…

Vốn là sinh vật yếu ớt nhất trên trái đất, giờ tuy đã trở thành kẻ thống trị nhưng cũng vẫn cần chỗ dựa – hậu quả từ việc “cá nhân hóa”; tôn giáo đã xuất hiện và làm tốt công việc của mình – xoa dịu các nỗi đau và giải thích cho những “nỗi hoảng sợ” của loài người – vốn luôn sợ hãi nhưng tôn thờ sức mạnh. Tôn giáo, trải qua thời gian cũng đã tiến hóa để phù hợp với hoàn cảnh, phù hợp qua từng câu chuyện “ngụ ngôn” của loài người…

Điều may mắn duy nhất của loài người có lẽ chính là tính “mau quên” – đau đó, khổ đó rồi cũng quên ngay đó để lại quay về với bản năng của mình.

Nhớ – quên…

Con người với khả năng mau quên thường quyết định mọi chuyện bằng cảm tính và bằng trực quan, lúc thế này lúc thế kia, chẳng biết đâu mà lần, vẫn là bản năng lang thang, nay đây mai đó của người du mục… Con người nếu nói về tổ chức thì yếu kém hơn loài sói, vì không có tính kỷ luật, không phân chia vị trí như loài sư tử, loài voi, cũng chẳng tình cảm như loài họa mi hay như loài dơi mặt quỷ – sau nhiều nghiên cứu cho thấy, nếu con dơi mặt quỷ không hút được máu sau một ngày đi săn thì nó có thể “vay” từ đồng loại và con dơi mang ơn đó luôn nhớ kỹ nó vay ai để tìm cách trả ơn – và đó là cách bầy dơi mặt quỷ tồn tại… Tóm lại cóp nhặt mỗi nơi một tý, hỗn độn và lỏng lẻo… với trung tâm được xác định bằng cái “TÔI” trong giác độ của từng cá thể trong một quần thể xã hội – là đơn vị phân chia nhỏ nhất… Nhưng hay nhất có lẽ vẫn là tính “quên” của con người, nhờ thế mà họ hợp tác thành những cộng đồng lỏng lẻo và sẵn sàng li khai hay gia nhập một cộng đồng mới – con người có lẽ là sinh vật duy nhất trên trái đất này luôn đi tìm kiếm cho mình một chỗ nương tựa, một lợi ích được bảo vệ…

Không chỉ có vậy, đâu đó loài người có thể ví như nồi lẩu với chút gia vị là bản năng nghi ngờ trên nền thực phẩm chủ đạo liên kết nhóm xã hội lỏng lẻo, tính cam kết bầy đàn thấp và nêm nếm một chút mau quên, nấu trên ngọn lửa so sánh…  và kết quả sau quá trình củi lửa đó còn lại chính là sự dao động giữa các thái cực của các cặp đối lập…  và cũng vì thế, loài người sử dụng nó như là một biện minh cho hành động của mình và đâu đó ở bên kia, một nhóm hiền triết học giả thì cho rằng nếu dung hòa được các cặp đối lập để loài người trở thành độc lập với các tác nhân gây dao động đó thì đã giải quyết được vấn đề và…. hết khổ… nhưng “con voi” trên thực tế vẫn còn đó, nó chẳng bị mất đi tẹo nào… Vì vậy, về cơ bản, để đơn giản hóa mọi chuyện, loài người nên cởi mở hơn và chia sẻ thật lòng với nhau hơn…

Nhanh – chậm…

Chẳng vậy mà trong cả mấy trăm năm gần đây, mọi thứ có thể tiến hóa không ngừng như cả thế giới của loài siêu nhân thống trị cũng chỉ xoay quanh học thuyết của Hayek và Keynes về hình thái và vận hành kinh tế trong tổ chức xã hội; có thể nói là hai học thuyết này cũng có thể coi là đối lập với nhau, đặc biệt khi xác định vai trò của nhà nước can thiệp vào nền kinh tế… Nhưng trải qua nhiều cuộc cách mạng trong lịch sử tiến hoá của loài người; có một điều lạ nhưng lại không có gì là bí ẩn và ai cũng nghĩ là mình nắm rõ mà thực tế không mấy ai thực sự hiểu về nó – đó chính là tiền…

định lượng nó bao nhiêu và như thế nào là đủ… nó được định giá trị như thế nào, hay một cách khác, trong quá định lượng, những tài sản nào của xã hội được đưa vào “rổ” để định lượng nó và các ngân hàng trung ương sẽ điều tiết vận hành nó như thế nào hay chủ yếu như hiện nay, dựa vào lãi suất. Trải qua mấy cuộc khủng hoảng, liệu LIBOR hay SIBOR còn có tác dụng, và “người tài trợ cho vay cuối cùng” liệu còn hữu dụng???

Liệu đã tới lúc cần có sự thay thế? Thay đổi để phù hợp với tiến hoá của loài người… rằng có những học thuyết “hậu Keynes” nhưng cơ bản vẫn là phát triển trên nền tảng lý luận của Keynes; có thể thấy rằng trong các học thuyết này, phần lớn hành vi của con người là nhân tố ít được tính tới mà mặc nhiên người ta tự quy định rằng NGƯỜI là loài lý trí…

… có lẽ vì vậy mà chưa có học thuyết nào giải thích được tại sao trong xã hội, dù trạng thái có cân bằng hay tự điều chỉnh tốt thế nào nữa thì luôn tồn tại một lượng lao động thất nghiệp hay đơn giản hơn, nếu như các ngân hàng thương mại, các tổ chức tài chính bao gồm cả thị trường chứng khoán không được quản lý chặt chẽ mà dẫn tới phá sản thì liệu nền kinh tế có thể tự điều chỉnh theo học thuyết “bàn tay vô hình”??? hay lúc đó lòng tin hay nỗi sợ hãi của nhà đầu tư, của dân chúng sẽ nhấn chìm toàn bộ…

Nhiều – ít…

Ngày nay với tốc độ phát triển công nghệ, kết nối xã hội và cụ thể hơn là nguồn thông tin không còn là vấn đề lớn hay còn được coi là rào cản nữa, giờ đây, không còn quá phụ thuộc vào báo, đài hay thư viện truyền thống ở những nước phát triển nữa, con người ta chỉ cần “gu gồ” qua phương tiện kết nối cá nhân là đã có thể truy vấn được phần lớn các câu trả lời cho mình. Và bởi vậy, giáo dục ở các cấp nên dần tập trung hướng cho các em học sinh sinh viên biết cách truy vấn, khái quát hóa nội dung trọng tâm thay vì liên tục bơm thêm thông tin vào đầu con trẻ. Giờ đây không thiếu gì những bạn trẻ luôn nói những chuyện “vĩ mô” động trời thay đổi thế giới nhưng khi “động chân động tay” thực tế thì không việc gì được làm ra hồn, dù chỉ là một văn bản ngắn – và như thế, phần nào một lớp các “anh hùng bàn phím”, “đứa con của thần gió” đã được tạo ra…

Cao – thấp…

Bên cạnh đó, có thể nói rằng, giáo dục nền với kiến thức văn hóa xã hội quả thật còn thiếu thốn, học sinh bây giờ mới phần nào cải thiện được phần ngôn ngữ tiếng Anh để hòa nhập và học tập tốt hơn, tuy nhiên, cùng với việc hiện đại hóa phương pháp giảng dạy thì chính tiếng Việt của các em lại dần yếu kém đi nhiều – không còn được phong phú như cha ông qua các tác phẩm văn học… Cái này thể hiện ngay cả trong âm nhạc và các loại hình nghệ thuật khác nữa, còn đâu những ca từ ngọt ngào của Trịnh Công Sơn, Ngô Thụy Miên hay hùng tráng của Văn Cao… rồi từng bước qua bảo tàng mỹ thuật sẽ thấy bùi ngùi qua từng thời kỳ – dần dần “xương cá”, ”đầu trâu” được đưa lên là nét đặc trưng cho văn hóa dân gian từ khi nào??? Liệu con cháu chúng ta còn thấy những “thiếu nữ bên hoa ly”, “tập ký họa bộ đội cụ Hồ”…

Có nhiều ý kiến cho rằng, những kiến thức văn hóa xã hội này chỉ là “hoa lá cành” cho cuộc sống mà không phải là cốt lõi… Cũng đúng mà lại chưa đúng, khi cái dạ dày duy nhất còn đang gào thét thì đúng là văn hóa nghệ thuật chưa phải là ưu tiên số 1, nhưng phải nói rằng, nghệ thuật và văn hóa nói chung gắn liền với cuộc sống loài người từ thượng cổ, từ thời nguyên thủy với những hình vẽ nguệch ngoạc trên vách hang động và để rồi chính những hình vẽ đó phần nào đã mô phỏng lại ý nghĩa và âm thanh để hình thành ngôn ngữ hiện đại ngày nay… Nên, nghệ thuật luôn gắn liền với cuộc sống cho dù có thế nào đi chăng nữa và nó là một phần của giáo dục, chẳng phải vô lý khi rất nhiều trường đại học hàng đầu luôn đưa yếu tố văn hóa nghệ thuật hay thể thao vào chỉ tiêu xét tuyển… điều làm rất nhiều học sinh sinh viên chúng ta ngỡ ngàng khi nhận được kết quả từ chối với những lý do không đến từ điểm số…

Đối lập – luôn là hai thái cực, hai mặt mâu thuẫn với nhau, việc “đi thăng bằng trên dây” luôn giúp cho cuộc sống trở nên ý vị hơn đối với mỗi một cá nhân, tùy vào lựa chọn…

…“nếu yêu thế mà vẫn chưa đủ thì… hãy cố yêu nhiều hơn nữa…” – ai đó đã nói như vậy vì “cuối mọi cuộc chơi, quân hậu và quân tốt đều bị nhốt vào trong cùng một cái hộp” – ngạn ngữ Italy…

Một quả tim… một cái dạ dày… để gió cuốn trôi…

Xxx – npl

Để lại xã hội bên ngoài bậu cửa…

Nhà – nơi ta đi và về, là nơi bắt đầu và kết thúc một ngày, một cuộc săn mồi…

Cứ mỗi buổi sáng thức dậy, tôi thường cố để hiểu xem ngày hôm nay sẽ “có gì”, nỗ lực sắp xếp lên kế hoạch từ đêm hôm trước cho những công việc còn dang dở…  Để rồi khi bước chân ra đường, tôi lại phó mặc cho dòng đời xô đẩy; giả tảng như một kẻ vô tri, dập dềnh trồi sụt trong từng vòng xoáy cuộc đời…

Các nhà mô phạm, các nhà hiền triết hay những tấm gương thành công ở đời vẫn thường rao giảng về những bài học vượt qua trở ngại của chính mình và những người thành đạt xung quanh họ; những ngón đòn kỹ thuật để nhằm tăng mọi giới hạn và nâng cao năng lực của con người… Ai đó đã nói rằng phải dùng điểm mạnh để bổ khuyết cải thiện cho những điểm yếu, tôi thì tôi thấy chẳng có điểm yếu nào có thể mạnh lên được nên tốt nhất thì đã mạnh thì cho nó mạnh hơn nữa, còn yếu rồi thì… lờ nó đi… Nhưng, than ôi, đời cũng không “dễ như ăn kẹo”, mọi bài học, mọi sự rao giảng, thậm chí, mọi sự kiện vừa xảy ra đều trở thành quá khứ… cho dù có thế nào thì chỉ qua vài giờ đồng hồ cho tới một thập kỷ thì cũng chẳng ai nhớ và còn quan tâm chuyện đã xảy ra đó là chuyện gì…

Với lịch sử tiến hóa hơn 70 nghìn năm qua, loại người chứng kiến biết bao thay đổi nhưng từ trong sâu thẳm, cái loài động vật cấp cao ấy dường như vẫn còn lưu vết bản năng nguyên thủy ở đâu đó… – bản tính săn bắt hái lượm của một loài yếu ớt hay chạy trốn là chính… ấy vậy điểm yếu này cũng có cái hay, khi nó buộc loài người phải thích nghi và tiến hóa – nhưng [may là] cũng chóng quên… Cùng với xã hội hình thành và phát triển rồi các hình thái kinh tế cũng tiến hóa phát triển theo đó nhưng điểm thú vị là tính chu kỳ thì đâu đó vẫn còn nguyên… Những bài học dễ thấy qua từng lần khủng khoảng kinh tế vẫn còn đó, vẫn luôn được viết lại theo những kiểu gần gần giống nhau mà thậm chí ngay cả khi mực của những “trang sử” lần trước đó còn chưa kịp ráo…

  1. Khủng hoảng hoa Tulip năm 1637
  2. Bong bóng tại Mississippi năm 1720
  3. Bong bóng công ty Nam Dương năm 1720
  4. Ngày thứ Sáu đen tối năm 1869
  5. Sụp đổ thị trường chứng khoán Paris năm 1882
  6. Nỗi sợ hãi năm 1907
  7. Đổ vỡ thị trường chứng khoán năm 1929
  8. Khủng hoảng Đông Á 1997
  9. Cuộc giải cứu thất bại năm 2008
  10. Khủng hoảng do công nghệ năm 2010

đây cũng chỉ là 10 sự kiện lớn nhất với quy mô và sức tàn phá khủng khiếp nhất, chưa tính tới những sự kiện có quy mô nhỏ hơn chỉ ở mức vùng hoặc trong một quốc gia lãnh thổ.

Nhưng… những điều to tát này để nói lên điều gì nhỉ???

Ở đây, chỉ đơn giản để thấy rằng con người với khả năng mau quên của mình thì thường quyết định mọi chuyện bằng cảm tính và bằng trực quan, lúc thế này lúc thế kia chẳng biết đâu mà lần, vẫn là bản năng lang thang, nay đây mai đó của người du mục… Con người nếu nói về tổ chức thì yếu kém hơn loài sói, vì không có tính kỷ luật, không phân chia vị trí như loại sư tử, loại voi, cũng chẳng tình cảm như loài họa mi hay như loài dơi mặt quỷ – sau nhiều nghiên cứu cho thấy, nếu con dơi mặt quỷ không hút được máu sau một ngày đi săn thì nó có thể “vay” từ đồng loại và con dơi mang ơn đó luôn nhớ kỹ nó vay ai để luôn tìm cách trả ơn – và đó là cách bầy dơi mặt quỷ tồn tại… Tóm lại cóp nhặt mỗi nơi một tý hỗn độn và lỏng lẻo… với trung tâm được xác định bằng cái “TÔI” trong giác độ của từng cá thể trong một quần thể xã hội – là đơn vị phân chia nhỏ nhất… Nhưng hay nhất có lẽ vẫn là tính “quên” của con người, nhờ thế mà họ hợp tác thành những cộng đồng lỏng lẻo và sẵn sàng li khai hay gia nhập một cộng đồng mới – con người có lẽ là sinh vật duy nhất trên trái đất này luôn đi tìm kiếm cho mình một chỗ nương tựa, một lợi ích được bảo vệ…

Xã hội nào của loài người cũng cần tôn giáo, sinh vật yếu ớt tuy đã trở thành kẻ thống trị nhưng cũng vẫn cần chỗ dựa; loài người vốn sợ và tôn thờ sức mạnh nên tôn giáo trải qua thời gian cũng phát triển và tiến hóa để phù hợp với hoàn cảnh, phù hợp với từng câu chuyện “ngụ ngôn” của loài người. Với những điểm chung của mọi tôn giáo và tính kế thừa thì dần dà, tôn giáo cũng sẽ phải hợp nhất và có lẽ tôn giáo lớn nhất trong tương lai là “đạo thông tin” mà qua đó Google, hay Facebook là những “thầy tế” luôn hết mình cổ xúy cho đạo thông tin; liệu trên thế giới có tôn giáo nào mà biết được hết thông tin của từng cá nhân từ thông tin thô như tên tuổi, giới tính, nghề nghiệp tới thông tin nhạy cảm như sở thích, xu hướng tiêu dùng, hành vi có thể bị ảnh hưởng bởi các tác động… Phải thấy hoạt động và nhu cầu “checkin” có nét gì đó tương tự như những buổi cúng tế tôn giáo pha trộn những chất gây nghiện… bộ não dần không cần phải nhớ mà chỉ cần nhớ chỗ nào có 3-4G hay WIFI để “cầu đảo” Google giải quyết những thắc mắc của mình… Những hình ảnh “tự kỷ” với cái màn hình bé bằng bàn tay giờ không còn là hiếm nữa, người ta dường như thích giao tiếp thông qua phương tiện hơn là trực tiếp gặp gỡ và trao đổi…, ngay cả hẹn họ giờ cũng tiện hơn nhiều với các loại công cụ hẹn hò; email với nhiều ngôn ngữ sáng tạo đã đa dạng hóa những “bài sớ” được lập từ công cụ văn phòng gần như mặc định trên máy tính hay điện thoại thông minh…

Người ta không chỉ hiện đại hóa cuộc sống mà người ta còn nô lệ hóa chính mình vào công nghệ…

Bởi vậy, người ta giờ đi du lịch hay khám phá không chỉ là để hưởng thụ vẻ đẹp của thiên nhiên mà phần lớn là để đi “checkin” “cúng phây” là chính. Nếu như 10 năm trước, người ta đi khám phá văn hóa ở vùng đất mới, nghe một buổi hòa nhạc hay một sự kiện thể thao để thưởng thức thì giờ là đi để “cúng phây”, thậm chí, vô nhân tính hơn là thay vì cứu người tai nạn hay ở tang lễ, người ta vẫn “cúng phây” thay vì lo tìm người cứu chữa cho nạn nhân hay đơn giản chia sẻ nỗi đau cùng gia quyến người xấu số…

Xô bồ, hỗn loạn… ở một số nơi, một vài nhóm nhỏ trong loài người đã tiến hóa trở lại thành hoang dã…

Vì những giá trị vật chất – quy tiền, con người đã bán đi tất cả mọi thứ kể cả linh hồn của mình: vấn nạn buôn ma túy, bắt cóc và buôn người, buôn nội tạng… chỉ để làm giàu… bất chấp gây hại cho người khác hoặc chính những người xung quanh, hay tinh vi hơn như ăn bớt hỗ trợ của người nghèo, làm giả giấy tờ để hưởng chế độ ưu đãi, chế độ bảo hiểm, rồi… hay hơn là mua lợn bệnh về để tiêu hủy nhằm ăn chênh lệch hỗ trợ từ nhà nước… kể cũng là sáng tạo đấy vì dù sao, trong vùng có dịch, mua về để thiêu hủy cũng là có ý tốt…

Thế nhưng có chạy thế nào, có vật vã ra sao thì cũng cần… nghỉ ngơi…

Túm lại thì từ đơn giản tới phức tạp, từ ít tới nhiều, có tham lam bao nhiều đi chăng nữa thì thời gian để tĩnh lặng vẫn là điều quan trọng, ai rồi cũng có lúc phải tạm dừng chân lại để… thở. Tuy rằng, con người không phải loài động vật trung thành, không phải loài hoàn toàn theo bản năng, là loài duy nhất có cảm tính và sống bằng trực giác và trực quan đan xen; vậy nên loài người luôn xét sự vật sự việc thông qua một cơ cấu xử lý thông tin phức tạp nhưng không ổn định, thậm chí, đôi khi còn dẫn tới lạm dụng thông tin… Xưa là các câu chuyện thật giả lẫn lộn kể lể nhằm phục vụ cho một mục đích cụ thể nào đó, dần được truyền qua nhiều đời để rồi thành hư cấu – như các câu chuyện lý giải về sự xuất hiện của chính loài người qua các thầy tế, thầy tu có thể thấy rõ trong quá trình hợp nhất từ đa thần giáo tới độc thần giáo… và nay là qua mạng thông tin mà cuối cùng có lẽ dẫn tới “đạo của thông tin”…

Với “đạo thông tin”, người ta giờ đây chia sẻ không chỉ phương tiện di chuyển mà cả mái nhà (qua các tiện ích công nghệ thông tin) nhưng gia đình – một đơn vị lớn hơn cá thể nhưng khó có thể chia tách nhỏ hơn này – theo một nghĩa nào đó, lại là điểm khởi đầu và là điểm kết thúc của một cuộc đi săn… Trong gia đình, dù rằng vẫn lỏng lẻo về cấu trúc các mối quan hệ nhưng mỗi cá thể khi về với gia đình dường như là một dấu lặng, để nghỉ ngơi, để tái tạo lại sức mạnh đủ để ngày mai lại “dám” bước chân vào một cuộc đi săn mới…

và bởi vậy,

nếu đã về với gia đình thì hãy để những cái hỗn tạp, những cái xô bồ bên ngoài bậu cửa, đừng đem cả xã hội, đừng đem bất cứ tôn giáo nào về nhà, nếu còn khoác những cái đó trên người, còn “cúng phây” thì đừng nên về với gia đình…

“Ngoài kia nếu có khó khăn quá về nhà anh nhé, có em chờ!” – Có em chờ: ca sĩ Min.

Xxx – NPL

Một thế hệ nhìn đời qua màn hình của công nghệ…

Sau một tuần mổ mắt, một tuần bị cấm làm việc để dưỡng mắt sau mổ, và hai tuần kế tiếp sẽ là hạn chế làm việc để ổn định sức khỏe; tôi lại trải qua một thời gian dài nghỉ ngơi trong cưỡng chế… Nhưng có lẽ nhờ những tuần mò mẫm với từng con mắt bịt kín và thời gian café sau đó để khuây khỏa trong lúc chờ lấy lại thị lực để làm việc…  tôi chợt nhận thấy cuộc sống thay đổi nhiều hơn, vì: (i) không còn gắn chặt với điện thoại thông minh hay máy tính – chính xác thì chúng không còn là phương tiện giao tiếp chính của tôi; (ii) được chứng kiến các bạn trẻ tới các bạn trung niên ở lứa tuổi của tôi ngồi café ngay những bàn bên cạnh, thay vì nói chuyện trao đổi chia sẻ cùng nhau thì họ lại giao tiếp với nhau qua màn hình điện thoại thông minh dù chỉ cần ngẩng đầu lên là thấy được nhau…

Related image

Công nghệ vốn không có lỗi, chỉ là các rào cản kỹ thuật đã được công nghệ phần nào giải  quyết thấu đáo, cùng với nội dung phong phú nên đã trở nên lôi cuốn không cưỡng lại được…

Ngày nay, ngoài mạng xã hội, những công cụ (app) tiện dụng ở mọi nơi, từ đặt đồ ăn, đi lại, shopping… Một ví dụ điển hình ở nước láng giềng: Ant là công ty Fintech của Alibaba. Khi Alibaba phát triển, lĩnh vực thanh toán của họ bắt đầu cho phép thực hiện những giao dịch giữa người với người và sau đó là hỗ trợ mua hàng tại các cửa hàng vật lý. Alipay được thành lập vào năm 2011 và đổi tên thành Ant Financial; hiện tại, đã trở thành một trong những thể chế tài chính lớn nhất thế giới. Ở vòng huy động vốn gần đây nhất hồi năm ngoái, Ant được định giá tới 150 tỷ USD. Trong cùng một môi trường, đối thủ của Ant là WeChat Pay của WeChat – ứng dụng nhắn tin hàng đầu của Trung Quốc cũng được coi là công cụ “vạn năng”. WeChat Pay và Alipay đã thay đổi hình thức thương mại cũng như cuộc sống hàng ngày của người dân nơi đây, tạo điều kiện cho họ sử dụng phương thức thanh toán qua điện thoại bằng cách quét mã QR, bỏ qua hình thức thanh toán bằng thẻ tín dụng và thẻ ghi nợ. Tất cả mọi thứ đều có thể thực hiện qua những ứng dụng này, kể cả mua vé máy bay, vé tàu, vé xem phim, gọi taxi, trả tiền điện, đặt đồ ăn, kết hôn và rất nhiều hoạt động khác…

Trong 5 năm qua, Ant đã phát triển không chỉ trong lĩnh vực thanh toán hay các dịch vụ tài chính khác. Năm 2013, họ cho ra mắt quỹ MMF có tên Yu’e Bao (tích trữ kho báu), chỉ bằng một cú click, người dùng có thể hưởng khoản lợi nhuận trên số dư của tài khoản Alipay bằng cách gửi tiền vào Yu’e Bao. Tính đến tháng 3/2018, quỹ này đã nắm giữ khối tài sản trị giá Rmb 1,7 nghìn tỷ (tương đương USD 250 tỷ), đưa Yu’e Bao trở thành một trong những quỹ tiền tệ lớn nhất thế giới. Năm 2015, Ant bắt đầu cung cấp dịch vụ tín dụng xoay vòng. Năm sau đó, Mybank ra đời – đây là dịch vụ sử dụng dữ liệu của Alipay để đặt ra mức lãi suất và hạn mức tín dụng cho các khoản vay của doanh nghiệp nhỏ; cũng chính vào năm đó, Ant Fortune được “trình làng“, cho phép người dùng truy cập Yu’e Bao cùng các quỹ tiền số khác và một loạt những sản phẩm quản lý tài sản từ 30 công ty.

Đó cũng là cách họ trở thành cơn ác mộng của ngân hàng truyền thống…

Ở Việt Nam cũng như vậy… sự xâm chiếm của công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành làn sóng và cuộc cách mạng thực sự – sau các cuộc cách mạng nhận thức, nông nghiệp, công nghiệp và khoa học… đặc tả trong “lược sử loài người” – tác giả Yuval N. Harari. Bên cạnh những hoạt động giải trí như mạng xã hội và các trò chơi tương tác, từng tiện ích cũng được phát triển theo xu hướng … tuy còn chưa mạnh như ở các nước hàng xóm và cũng chưa xuất hiện nhiều “kỳ lân” nhưng tiềm năng phát triển thì là điều không thể chối cãi; đồng thời tác dụng phụ không chỉ vì thế mà bớt đi…

Theo tạp chí Economist, các ngân hàng sẽ phải tự sáng tạo để tồn tại trong quá trình tái cơ cấu cả ngành công nghiệp. Quá trình này sẽ mang đến một cách thức cho họ hiểu về cuộc chiến sắp tới, đó là các ngân hàng, công ty fintech, neo-bank và khách hàng cùng đổi mới. Cùng với đó sự phát triển ở mỗi quốc gia được thúc đẩy bởi quyền lực của các ngân hàng, thói quen của thị trường địa phương và quan điểm của các cơ quan quản lý. Nhiều ông chủ ngân hàng ở các quốc gia phát triển lo ngại rằng kế hoạch bành trướng ra bên ngoài Trung Quốc của Ant chỉ tạm thời bị hoãn lại. Không chỉ vậy, những “ông lớn” khác trong giới nhà giàu cũng phải dè chừng, bởi một kẻ “chân ướt chân ráo” với tham vọng lớn lao sẽ khiến “miếng ngon” không còn nhiều như trước. Và cách tiếp cận “nền tảng” của Ant, cung cấp dịch vụ kết hợp giữa các sản phẩm tài chính và phi tài chính từ các công ty khác trên ứng dụng của họ, đặt ra một thách thức với tài khoản vãng lai. Thách thức đó là mối quan hệ trọng tâm với các ngân hàng của hầu hết những người tại các nước giàu. Nếu nó bị phá vỡ, thì các ngân hàng sẽ phải làm gì để bán chéo các khoản vay, thế chấp hoặc bảo hiểm, lợi nhuận từ chênh lệch lãi suất và hoa hồng, hoặc phí của các dịch vụ không thường xuyên như ngoại hối hay thấu chi?

Các công ty fintech sẽ phải tập trung vào châu Á, nơi có dân số trẻ, thị trường dành cho các sản phẩm tài chính giá rẻ đang phát triển nhanh và những nơi các cơ quan quản lý tài chính đang tìm cách thúc đẩy cạnh tranh bằng cách khuyến khích những loại hình ngân hàng mới. Một lý do nữa để tập trung vào châu Á là họ chưa có nhiều cơ hội ở Mỹ, nơi ngân hàng số chưa phát triển hay có ảnh hưởng lớn tới ngành. Các ngân hàng ở đây được “bao bọc” bởi một loạt những quy định của tiểu bang và liên bang, việc điều hành một ngân hàng số độc lập là điều chưa thể…

Bởi áp lực thay đổi đến từ chính những chiếc điện thoại di động, nên cách tốt nhất để nhìn nhận cuộc chiến này là quan sát dưới quan điểm của nhóm người dùng tích cực nhất: dưới 30 tuổi. Dù rất nhiều người đang dần chuyển sang sử dụng mobile banking, nhưng tương lai của ngành công nghiệp này rõ ràng nằm trong tay của các “digital native“.

Với tốc độ phát triển như vậy, việc cuốn hút cũng là việc dễ hiểu… ai cũng tập trung dán mắt vào màn hình bằng bàn tay trên tay họ mà dường như quên mọi thứ đang diễn ra xung quanh. Chuyện “selfie” bằng “app” vì sợ xấu đã cũ rồi, chuyện “facebook”, “Instagram” để “tám”; thâm chí những app liên lạc tích hợp với mạng xã hội như: zalo, wechat, snapchat… hay trò chơi trực tuyến đa nền tảng (multi-platform game) đã thu hút không chỉ các bạn trẻ mà còn những người ở độ tuổi trung niên ở mức độ đáng kinh ngạc – trong quán café như Starbucks, Coffee Beans, hay Highland và Trung Nguyên vào ngày cuối tuần có thể thấy trung bình 100 người khách thì chỉ có 2 người đọc sách giấy trong khi 98 người khác chơi điện thoại; trong 10 bàn có nhóm khách đi cùng nhau ngồi chơi thì chỉ có khoảng 1 bàn mà các anh các chị quây quần nói chuyện với nhau thay vì chỉ nhìn vào “ô màn hình” nho nhỏ trên tay mỗi người… hay tệ hơn, họ “nói chuyện” với nhau thông qua “app chít chat” hay qua mạng xã hội để rồi tất cả cùng phá lên cười trong khoảnh khắc sau một câu chuyện vui, một “xì ta tút” (status) vừa được chia sẻ để rồi tất cả lại rơi vào im lặng tập trung cao độ miệt mài vận hành những “ngón cái”…

Cái nghèo đói sinh học dường như không còn là vấn đề quá lớn dù cho bên ngoài còn nhiều người sống dưới mức nghèo khổ, nhưng tỷ lệ người chết vì dư dinh dưỡng, vì McDonald nhiều hơn từ thiên tai, từ chiến tranh, từ chính trị hay vì thiếu lương thực rất nhiều… Mỗi sáng dậy, câu hỏi đầu tiên cho bản thân khi nhìn vào gương: “hôm nay phải giải quyết những gì?” là câu hỏi đã tồn tại trong suốt lịch sử loài người từ khi hình thành xã hội, từ khi con người xây dựng ý thức hệ và dần trở thành loài “siêu đẳng quyền năng” trên trái đất… và tới giờ vẫn vậy, nhưng những hành xử sau đó thì lại khác nhiều, con người với bản năng tàn ác ngày càng trở nên tham lam và ích kỷ…

Cùng với sự phát triển song song với sự tàn phá thiên nhiên của mình, con người với những cuộc cách mạng trong ý thức, nông nghiệp và khoa học đã dần trở nên thụ động và tàn ác hơn vô cảm hơn… Loài người vốn được “tự nhiên” ban cho một não để thay thế cho sức mạnh cơ bắp vốn là loài yếu ớt trong tự nhiên, nhưng với sự tiến hóa phát triển của mình, loài người đã xâm chiếm, thay đổi hệ sinh thái của chính mình hay một cách nói khác là tàn phá môi trường của chính mình và thế giới tự nhiên; có thể thấy qua tỷ lệ: loài chó, sói tự nhiên với số lượng chó thuần chủng, hay con lợn, con bò, con gà thuần chủng làm gia súc với số lượng của chúng trong tự nhiên hoang dã… Rồi, hơn cả,

chính trong xã hội loài người, hệ thống kinh tế với ngân hàng liệu có tương tự như mô hinh “ponzi” – đa cấp với hệ thống ngân hàng, chủ nghĩa tiêu dùng… – được coi là động lực cho tri thức phát triển; từ đa thần giao tới nhị nguyên và độc thần giao tới trí tuệ nhân tạo… can thiệp vào quá trình sinh học như thụ tinh nhân tạo, công nghệ gen với bản đồ DNA – cướp quyền của “tạo hóa”… và chỉ còn cái chết là chưa vượt qua được – cơ chế đồng hồ sinh học được cài đặt sẵn…

Thế đấy, con người đã làm được nhiều mà cũng hủy hoại nhiều… nhưng,

liệu với sự phát triển mạnh của công nghệ, con người còn tiếp tục tàn phá nốt ý thức, tri thức và sáng tạo của chính mình qua việc giao tiếp qua những thiết bị cá nhân – phá đi mối liên hệ giao tiếp hữu cơ vốn được coi là cơ sở hình thành ý thức hệ và cam kết xã hội cơ bản của mình???

Với những màn hình nho nhỏ, liệu chúng ta có trở thành những “chú ngựa bị che mắt” để chỉ biết nhìn qua một khe hở…???

“Thượng đế đã chết…” nhưng,

con người có thể thay thế “Người” làm “siêu nhân” hay không phải chăng phụ thuộc vào “ngón cái”???

Lãng đãng café một ngày vạn vật tối tăm và mờ ảo…

Xxx – npl

Vô tri…

Hoài lời nói kẻ vô tri, Một trăm gánh chì đúc chẳng nên chuông.” – Ca dao

Theo từ điển, vô tri – “無知” là không có khả năng nhận biết, hay theo từ điển Hán Nôm, có nghĩa là không biết gì… “Tôi chỉ biết một điều, đó là không biết gì cả!“, câu nói nổi tiếng của Socrates từ 2500 năm trước vẫn có sức nặng trong xã hội hiện đại: chúng ta thường bắt đầu như là nhà giáo điều, và – nếu mọi việc trôi chảy – thường sẽ kết thúc như là nhà hoài nghi, theo nhận xét của Hannah Arendt, nữ triết gia sắc bén của thế kỷ 20.

Tuy nhiên, đó là theo từ điển và theo người xưa để lại, với thay đổi gần đây của xã hội thì định nghĩa nên chăng cần được thay đổi để phù hợp hơn… với thời đại?

Trước kia là không biết mà thành “vô tri” vì thiếu thông tin, vì thiếu học – giáo dục, vì thiếu uốn nắn gia đình và xã hội – văn hóa… kể ra thì thời đó cũng khó vì chung quy không có phương tiện… nhưng có lẽ ở xã hội thời mông muội “vô tri” đó mà lại sống với nhau “tình” hơn… hay vì đơn giản hơn – cuộc sống, nhu cầu?

Bây giờ, ngoài xã hội, cùng với công nghệ phát triển, thông tin giờ gần như là tức thì… với các loại mạng xã hội có ngắn, có dài, có bài chia sẻ, có tin vắn… sách vở thì đầy, báo mạng thì không có thời gian mà đọc, lười thì “google thần chưởng”… ấy vậy mà sao càng nhiều lại càng “vô tri”???

Vậy nên, người ta có thể nói rằng không chỉ không còn gì là không biết mà phải là… quá biết – quá biết tới độ “vô tri”… tức là

quá biết, quá hiểu, quá rõ nhưng làm thì vẫn làm mà không có cảm nhận với xã hội xung quanh nên thành “vô tri”…

Này nhé,

Hẹp thì:

Nhà hàng Tháp Bà Làng Chài có tổng hóa đơn lên đến 16.5 triệu đồng cho 14 món ăn và 10 chai bia với những “siêu” món có giá “siêu đắt” như khổ qua xào có 250.000 đồng/đĩa, mồng tơi 250.000 đồng/đĩa, su su 250.000 đồng/đĩa, cháo 400.000 đồng/phần, tô cháo giá 400.000 đồng; tương tự, trứng xào cà chua giá 500.000 đồng” của nhà hàng Hưng Phát khiến các cơ quan chức năng tỉnh Khánh Hòa phải vào cuộc. Hưng Phát đã 3 lần đổi chủ, mới nhất vào tháng 2/2019, liên lạc với chủ cũ của nhà hàng, tên Phụng – người đàn ông này cho hay, anh đã rút hết vốn và bàn giao nhà hàng cho chủ mới vào ngày 2/2 (28 tháng Chạp) –  “Người chủ mới mua lại nhà hàng nhưng chưa tiếp nhận mà về Bắc ăn tết luôn. Họ tạm giao cho người quản lý mới điều hành”…

Ngày 7/2 (mùng 3 Tết), lãnh đạo UBND phường Xuân An, TX.Long Khánh, tỉnh Đồng Nai là nơi xảy ra vụ việc cho hay, đã xác định tài xế đi xe ô tô đánh người phụ nữ chở con nhỏ gây phẫn nộ cộng đồng mạng từ ngày mùng 1 Tết (tức ngày 5/2). Theo đó, người này được xác định là ông Nguyễn Thành T. ngụ tại Đồng Nai. Được biết sau vụ việc, ông T. vẫn chưa lên trình diện và đã tắt điện thoại…

Đường Nguyễn Huệ được coi là bộ mặt của TP nhưng sau countdown thì đã tả tơi vì rác thải. Nếu mỗi người đều ý thức tự gom rác của mình và bỏ đúng chỗ thì đâu có khủng khiếp như vậy” – bạn HH, một trong những bạn trẻ dọn rác sau giao thừa ở đường Nguyễn Huệ, cho biết; tại thành phố du lịch Đà Lạt, trong dịp Tết đã thu hút hàng ngàn lượt khách tham quan, tuy nhiên, người dân Đà Lạt đã ngán ngẩm vì TP xanh, sạch, đẹp này đã ngập trong biển rác; một điểm ngập rác khác được báo chí phản ánh là thủ đô Hà Nội, cụ thể là khu vực Hồ Gươm. Đêm giao thừa, mọi người đều háo hức trong lễ hội đếm ngược, nhưng sau khi người người ra về thì những con phố tại những khu vực lãnh trọn đủ loại rác do nhiều người tham dự lễ đếm ngược xả ra; “khi bọn em dọn thì thấy đủ loại rác, nhầy nhụa khắp đường. Từ chai lọ đến hộp đựng thức ăn, rồi giấy gói thức ăn, rồi cả vỏ các loại hạt nữa. Bọn em không phụ thì những người dọn vệ sinh chắc đuối lắm!”…

Rộng thì:

Cầu Vàm Cống (Đồng Tháp) xuất hiện vết vứt tại dầm thép rộng 4 cm, dài 2 m tại dầm thép trụ T29 mà chưa kịp khánh thành… Cầu Vàm Cống bắc qua sông Hậu thuộc địa phận huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp và quận Thốt Nốt, thành phố Cần Thơ cách cầu Cần Thơ gần 50 km về phía thượng lưu. Toàn dự án cầu và đường dẫn dài 5,75 km, trong đó phần cầu 2,97 km, gồm 4 làn xe cơ giới và 2 làn xe thô sơ; vận tốc thiết kế 80 km/h; 5700 tỷ có nguy cơ “hóa vàng”…

Tổng đầu tư tăng gần 3 lần sau 6 năm thi công, liên tục “đói” vốn, lộ sai phạm thất thoát gần 2.900 tỷ… khiến Metro Số 1 không thể hoàn thành năm 2020…  Metro Số 1 dài khoảng 20 km, được thành phố phê duyệt năm 2007 với tổng mức đầu tư gần 17.400 tỷ đồng (hơn 126.500 triệu yen Nhật). Đến năm 2009, tư vấn chung của dự án đã tính toán và xác định lại, tổng mức đầu tư là hơn 47.300 tỷ đồng (hơn 235.500 triệu yen Nhật) với nguyên nhân đội vốn được thành phố cho là: tăng khối lượng xây dựng nhằm đem lại hiệu quả đầu tư với đầu máy, toa xe, trang thiết bị nhà ga…??? nguyên liệu tăng giá, tăng lương tối thiểu 2006-2009; trượt giá giữa Yen Nhật – Việt Nam đồng và tỷ lệ tính toán các chi phí dự phòng, rủi ro trượt giá theo quy định mới; 30 nghìn tỷ đội vốn phải “bơm” thêm liệu có thành “phác đồ điều trị”…

Những dự án chậm tiến độ như sân bay Tân Sơn Nhất, metro, dự án chống ngập, nút giao Mỹ Thủy, bến xe Miền Đông. Ông cũng nêu tên cụ thể “nhiều dự án treo hàng thập kỷ” như Bình Quới – Thanh Đa hơn 20 năm, khu tái định cư tại phường Tân Thới Nhất (Q.12) hơn 16 năm, dự án khu đô thị đại học quốc tế hơn 10 năm, Saigon One… “Tôi đề nghị TP.HCM phải so sánh với Thượng Hải, Hồng Kông, Singapore chứ không phải với các TP trong nước. Phải yêu cầu cao như thế với đô thị trung tâm” – Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc; Thủ tướng cũng nói và nhắc đến việc thành phố HCM dừng một số dự án mà theo Thủ tướng, việc dừng một số dự án gây hoang mang xã hội, gây lãng phí, ảnh hưởng đến tăng trưởng phát triển, môi trường đầu tư nhất là có yếu tố nước ngoài…

Kìa điểu thú là loài vạn vật, Dẫu vô tri cũng bắt đèo bòng” – Cung oán ngâm khúc

Ô hô ai tai…

Xxx – NPL